„1 wat to nic”? Jak liczyć koszt czuwania i nie dać się „wampirom prądu”

Prąd w tle: kompletny poradnik domowego „standby” + realne przykłady i szybkie kalkulacje.

Największym „złodziejem” energii nie jest zwykle jedno urządzenie, tylko suma drobnych poborów działających bez przerwy: tryby czuwania, ładowarki, huby USB, dekodery, sprzęt RTV/IT pozostawiony w „szybkim starcie”, diody w listwach, a nawet same smart-wtyczki. Ten przewodnik łączy proste wzory, checklistę i przykłady z domowych pomiarów, żebyś mógł policzyć koszty i wybrać nawyki dające największy efekt bez utraty wygody.

Podstawy: moc vs energia i jeden wzór, który wystarczy

Moc (W) to bieżące tempo zużycia; energia (kWh) to moc pomnożona przez czas. Wystarczy jeden przelicznik:

Energia [kWh/rok] = moc [W] × 8,76 ÷ 1 000

Wniosek: 1 W działający całą dobę przez rok zużywa ok. 8,76 kWh. Roczny koszt to po prostu energia × Twoja stawka [zł/kWh]. Dla czytelności poniższe widełki podajemy orientacyjnie dla 1,00–1,50 zł/kWh.

Jak mierzyć, żeby się nie pomylić (W, nie VA)

Przy małych mocach łatwo o błąd. Smart-wtyczki i mierniki gniazdkowe potrafią zaniżać lub zawyżać niskie wartości. Sprawdź, czy pokazują W (moc czynną), a nie VA (moc pozorną). Mierz średnią z dłuższego okna (kilkanaście minut lub doba), a nie chwilowe „mrugnięcia”. Pamiętaj też, że samo urządzenie pomiarowe pobiera ułamek wata do kilku watów.

Uwaga praktyczna #1: ładowarki mamy zwykle minimum trzy

W większości domów stale w gniazdkach siedzą co najmniej 3 ładowarki (telefon, słuchawki, zegarek/akcesoria). Pojedyncza nowa ładowarka w jałowym biegu to typowo 0,2–0,5 W, ale z kablem i „czuwającym” urządzeniem realnie bywa 1–3 W. To oznacza:

• 3 × 0,3 W ≈ 0,9 W → ~7,9 kWh/rok → ~8–12 zł/rok.
• 3 × 1,0 W = 3 W → ~26,3 kWh/rok → ~26–39 zł/rok.
• 3 × 2,0 W = 6 W → ~52,6 kWh/rok → ~53–79 zł/rok.

Największy zysk daje nawyk odpinania po naładowaniu i przełączanie listwy na „OFF”.

Uwaga praktyczna #2: diody w listwach świecą i… też liczą się do rachunku

W wielu listwach z wyłącznikiem jest dioda LED, która świeci nawet, gdy listwa jest w pozycji „OFF”. Pobór zwykle ~0,1–0,5 W. Rocznie daje to:

• 0,1 W → ~0,88 kWh/rok → ~0,9–1,3 zł/rok.
• 0,5 W → ~4,38 kWh/rok → ~4,4–6,6 zł/rok.

Drobiazg, ale przy kilku listwach i latach użytkowania zbiera się realna kwota. W biurku i „teatrze” RTV warto użyć listwy z wyłącznikiem bez świecącej diody lub takiej, którą faktycznie wyłączasz po seansie.

Realne scenariusze z pomiarów i co z nich wynika

• PC + monitor na listwie/smart-wtyczce, sprzęt wyłączony, odczyt ~4,2 W. To sumaryczny standby (zasilacze, porty USB, elektronika listwy). Koszt: ~36,8 kWh/rok → ~37–55 zł/rok. Co robić: wyłączaj listwę po pracy; w BIOS/UEFI wyłącz zasilanie USB w stanie S5, jeśli nie ładujesz nic „na wyłączonym”.
• Aktywny hub USB zostawiony 24/7. Typowo 1–5 W zależnie od modelu i obciążenia portów. Koszt: ~9–44 kWh/rok → ~9–66 zł/rok. Wniosek: podłącz do listwy grupowej i wyłączaj razem ze stanowiskiem.
• Router + ONT/VoIP. Zestaw często 6–12 W. Koszt: ~53–105 kWh/rok → ~53–158 zł/rok. Uwaga: wyłączanie nocą może zatrzymać alarm, automatykę, monitoring. Lepsze są harmonogramy Wi-Fi i wyłączenie zbędnych modułów (USB, multimedialnych). Możesz też obniżyć moc radia nocą.
• UPS działa sam w sobie: ~3–8 W (bez obciążenia), plus standby podpiętych urządzeń. Koszt samego UPS: ~26–70 kWh/rok → ~26–105 zł/rok. Wniosek: pod UPS trzymaj tylko to, co naprawdę wymaga podtrzymania.
• RTV: TV + soundbar + dekoder/TV-box + konsola w trybach szybkiego startu: razem ~8–20 W. Koszt: ~70–175 kWh/rok → ~70–263 zł/rok. Wniosek: grupuj na jednej listwie i po seansie wyłączaj całość; w menu włącz „głębokie uśpienie”.
• Smart-wtyczki zużywają zwykle ~0,3–1,0 W sztuka. Koszt: ~2,6–8,8 kWh/rok → ~3–13 zł/rok. Wniosek: używaj tam, gdzie poza oszczędnością dają też funkcję (harmonogram, automatyzacja, trudny dostęp).
• Nowe telewizory w „wyłączone”, ale gotowe na szybkie wstawanie: często 0,5–1,0 W, czasem więcej. Koszt: ~4,4–8,8 kWh/rok → ~4–13 zł/rok. Wniosek: sprawdź tryb „Eco”/„Deep Standby”.

Ile kosztuje godzina, doba, rok – błyskawiczny przelicznik

Uniwersalna „linijka”: koszt [zł] = moc [W] × czas [h] × cena [zł/kWh] ÷ 1000. Przykłady (cena 1,00–1,50 zł/kWh):

• 19 W przez 1 godzinę → 0,019 kWh → ~0,02–0,03 zł.
• 19 W przez dobę → 0,456 kWh → ~0,46–0,68 zł.
• 19 W przez rok → ~166,44 kWh → ~166–249 zł.
• 10 W przez rok → ~87,6 kWh → ~88–131 zł.
• 3 W przez rok → ~26,3 kWh → ~26–39 zł.
• 1 W przez rok → ~8,76 kWh → ~9–13 zł.

Co faktycznie warto odłączać, a co raczej zostawić

Odłączaj (manualnie lub listwą) po użyciu: dekodery/przystawki TV, konsole, soundbary/kolumny aktywne, ładowarki, aktywne huby USB, stare drukarki sieciowe. Tam zysk jest największy i nie boli w codzienności.

Zostaw włączone, jeśli pełnią funkcje krytyczne: router/ONT/VoIP (alarm, automatyka, monitoring, aktualizacje), lodówka/zamrażarka, urządzenia wymagające stałej synchronizacji. Optymalizuj ustawienia zamiast twardo odcinać zasilanie.

„Smart” bez przepłacania: kiedy smart-wtyczka ma sens

Smart-wtyczki same „jedzą” prąd, więc montuj je tam, gdzie zyskasz coś więcej niż oszczędność: automatyczne wyłączanie stref (RTV, biurko), czasowe ładowanie (2–3 h i koniec), kontrola trudno dostępnych zasilaczy (akwarystyka, oświetlenie dekoracyjne), pomiar rzeczywistego profilu użycia (np. płyta grzewcza w trybie czuwania, zasilacze LED). Nie ma sensu zakładać ich „wszędzie”, bo sumaryczny pobór wtyczek zje część zysku.

Checklista 30-minutowego audytu w domu

• Policz aktywne ładowarki. Jeśli masz trzy i więcej, zorganizuj „stację ładowania” na listwie z wyłącznikiem.
• Sprawdź listwy: czy diody świecą w trybie OFF, czy naprawdę odcinasz zasilanie? Jeśli nie, zmień listwę albo nawyk.
• W menu TV/konsoli/boxa włącz „głębokie uśpienie”, wyłącz „szybki start”.
• Na biurku ustaw zasadę: po pracy OFF na listwie. W BIOS/UEFI wyłącz zasilanie USB w stanie S5, jeśli nie ładujesz nic „na wyłączonym”.
• W routerze: harmonogram Wi-Fi, wyłącz zbędne moduły (USB, VoIP, jeśli nieużywane), obniż moc nadawania nocą.
• Przenieś pod UPS tylko urządzenia, które muszą działać przy braku zasilania (router, ONT, NAS, centrala automatyki). RTV i ładowarki trzymaj poza UPS.

Zestawienie orientacyjnych rocznych kosztów (1,00–1,50 zł/kWh)

Poniżej szerokie „widełki” dla typowych klas urządzeń w spoczynku. Rzeczywisty wynik zależy od modelu i ustawień:

• Ładowarka USB (x1): 0,2–0,5 W → ~1,8–4,4 kWh/rok → ~2–7 zł/rok.
• Ładowarki USB (x3 razem): 1–3 W → ~8,8–26,3 kWh/rok → ~9–39 zł/rok.
• Listwa z diodą LED: 0,1–0,5 W → ~0,9–4,4 kWh/rok → ~1–7 zł/rok.
• Smart-wtyczka: 0,3–1,0 W → ~2,6–8,8 kWh/rok → ~3–13 zł/rok.
• Hub USB aktywny: 1–5 W → ~8,8–43,8 kWh/rok → ~9–66 zł/rok.
• PC + monitor (wyłączone, ale na listwie): 3–6 W → ~26–53 kWh/rok → ~26–79 zł/rok.
• Router + ONT/VoIP: 6–12 W → ~53–105 kWh/rok → ~53–158 zł/rok.
• UPS (własny pobór): 3–8 W → ~26–70 kWh/rok → ~26–105 zł/rok.
• RTV scena w standby (TV + soundbar + dekoder + konsola): 8–20 W → ~70–175 kWh/rok → ~70–263 zł/rok.
• Nowy TV w „deep standby”: 0,5–1,0 W → ~4,4–8,8 kWh/rok → ~4–13 zł/rok.

Podsumowanie

Matematyka wygrywa z mitami: 1 W ciągłego poboru to 8,76 kWh rocznie. Pomnóż przez swoją stawkę i liczbę urządzeń. Największy efekt dają trzy nawyki: grupowe wyłączanie scen (biurko, kino domowe), świadome ładowanie (szczególnie gdy w domu są co najmniej trzy ładowarki) oraz „głębokie uśpienie” zamiast „szybkiego startu”. Nie zapominaj o pozornych drobiazgach: diody w listwach, same smart-wtyczki, porty USB z zasilaniem po wyłączeniu — wszystko składa się na rachunek.

Źródła

https://standby.lbl.gov – Lawrence Berkeley National Laboratory: zasoby o standby power, metodologia pomiarów i typowe zużycia w trybach czuwania.

https://www.energy.gov/energysaver/reducing-electricity-use-and-your-utility-bill – U.S. Department of Energy (Energy Saver): przewodnik po redukcji zużycia energii, różnica W vs kWh oraz kalkulacje kosztów.

https://commission.europa.eu/energy-climate-change-environment/standards-tools-and-labels/standards/ecodesign-laying-down-ecodesign-requirements/standby-and-off-mode-electric-power-consumption_en – Komisja Europejska: wymagania ekoprojektu dla zużycia energii w trybie gotowości i wyłączonym.

https://www.nrdc.org/resources/streaming-video-devices-energy-efficiency – NRDC: zużycie energii przez urządzenia wideo (dekodery, przystawki), znaczenie trybów uśpienia i aktualizacji.

https://iet.jrc.ec.europa.eu/energyefficiency/energy-products/ict/eu-code-conduct-broadband-equipment – Wspólne Centrum Badawcze KE: EU Code of Conduct on Energy Consumption of Broadband Equipment – dobre praktyki dla urządzeń sieciowych.