Reklamy

Erste Bank po raz kolejny pokazuje, jak nie obsługiwać klienta. Tym razem chodzi o sprzeciw RODO

Niedawno opisywaliśmy sprawę usługi Alerty24 i sposób prowadzenia przez Erste Bank Polska postępowania reklamacyjnego. Już wtedy bardzo krytycznie oceniliśmy sposób, w jaki bank potraktował klientkę. Nie chodziło jednak wyłącznie o przewlekłą, mało pomocną czy po prostu irytującą obsługę. W tamtej sprawie wskazaliśmy również konkretne obowiązki wynikające z prawa, których – w naszej ocenie – bank nie wykonał prawidłowo podczas rozpatrywania reklamacji.

Klientka przedstawiała szczegółowe zarzuty i oczekiwała odpowiedzi odnoszącej się do ich istoty. Tymczasem kolejne stanowiska banku nie wyjaśniały wyczerpująco wszystkich podnoszonych kwestii, a część argumentacji pozostawała bez rzeczowego odniesienia. Ma to znaczenie prawne, ponieważ art. 9 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej wymaga, aby odpowiedź zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne – chyba że reklamacja została rozpatrzona zgodnie z wolą klienta – oraz wyczerpującą informację na temat stanowiska podmiotu rynku finansowego w sprawie skierowanych zastrzeżeń, w tym wskazanie odpowiednich fragmentów wzorca umowy lub umowy.

W poprzednim materiale wykazaliśmy więc, dlaczego naszym zdaniem sposób rozpatrywania sprawy Alerty24 przez Erste nie spełniał tego ustawowego standardu. Nasza krytyka nie sprowadzała się do stwierdzenia, że po prostu nie spodobała nam się odpowiedź banku. W naszej ocenie doszło również do naruszenia obowiązków wynikających z art. 9 ustawy reklamacyjnej.

Teraz pojawiła się kolejna sprawa. Dotyczy zupełnie innej materii i innych przepisów, ale sposób potraktowania klienta okazuje się zaskakująco podobny. Tym razem chodzi o wykonanie prawa wynikającego z RODO.

Sprzeciw został złożony, ale bank odsyła klientkę do innego kanału

23 września 2026 r. klientka wysłała za pośrednictwem skrzynki dostępnej w bankowości elektronicznej Erste Bank Polska jednoznaczne oświadczenie. Wycofała zgody marketingowe, a jednocześnie wniosła sprzeciw wobec przetwarzania jej danych osobowych w celach marketingowych, w tym profilowania.

Nie była to anonimowa wiadomość wysłana z przypadkowego adresu e-mail. Klientka korzystała z bankowości elektronicznej po zalogowaniu, czyli z oficjalnego, uwierzytelnionego kanału komunikacji udostępnionego przez sam bank. Erste wiadomość otrzymał i następnego dnia udzielił szczegółowej odpowiedzi. Potrafił sprawdzić wcześniejsze wycofanie zgód, odnieść się do sytuacji konkretnego rachunku firmowego oraz przedstawić informacje dotyczące m.in. zasad naliczania opłat za kartę i wypłaty z bankomatów. Z treści korespondencji nie wynika więc, aby bank miał problem z ustaleniem, kto skierował wiadomość albo z przypisaniem jej do konkretnej klientki.

Mimo tego bank nie potwierdził realizacji sprzeciwu. Zamiast tego poinformował klientkę, że aby wyrazić sprzeciw wobec przetwarzania danych osobowych w celach marketingowych, powinna zadzwonić na infolinię, skorzystać z czatu lub rozmowy wideo albo udać się do oddziału.

Erste uzasadnił swoje stanowisko słowami:

„Nie realizujemy dyspozycji za pośrednictwem skrzynki nadawczo-odbiorczej”.

I właśnie tutaj pojawia się zasadniczy problem. Klientka nie składała zwykłej dyspozycji dotyczącej rachunku, karty czy przelewu. Korzystała z prawa przysługującego jej bezpośrednio na podstawie RODO.

Sprzeciw wobec marketingu to prawo wynikające z RODO

Art. 21 ust. 2 RODO stanowi, że jeżeli dane osobowe są przetwarzane na potrzeby marketingu bezpośredniego, osoba, której dane dotyczą, może w dowolnym momencie sprzeciwić się takiemu przetwarzaniu, w tym profilowaniu w zakresie związanym z marketingiem bezpośrednim. Skutek został określony w ust. 3 bardzo jednoznacznie: po wniesieniu takiego sprzeciwu danych osobowych nie wolno już przetwarzać do tych celów.

Jednocześnie art. 12 ust. 2 RODO zobowiązuje administratora do ułatwiania wykonywania praw wynikających z art. 15–22, a więc również prawa do sprzeciwu. Urząd Ochrony Danych Osobowych przypomina ponadto administratorom, że osoba może w dowolnym momencie sprzeciwić się wykorzystywaniu jej danych do marketingu, a praw osób, których dane dotyczą, nie można ograniczać zapisami regulaminu ani umowy.

Bank może oczywiście organizować swoją pracę, określić, który dział zajmuje się ochroną danych i wskazywać klientom preferowane sposoby kontaktu. Czym innym jest jednak wskazanie wygodniejszego kanału, a czym innym odesłanie klienta do ponownego złożenia tego samego oświadczenia, mimo że bank już je otrzymał, przeczytał i odpowiedział na wiadomość.

EROD: własny kanał administratora nie staje się nieskuteczny tylko dlatego, że preferowany jest inny

Bardzo istotne wskazówki znajdują się w wytycznych Europejskiej Rady Ochrony Danych 01/2022. Dla zachowania precyzji trzeba zaznaczyć, że dotyczą one bezpośrednio prawa dostępu do danych z art. 15 RODO. EROD omawia w nich jednak również ogólny obowiązek ułatwiania wykonywania praw, wynikający z art. 12 ust. 2 RODO.

EROD wskazuje, że jeżeli osoba korzysta z kanału komunikacji udostępnionego przez administratora, ale innego niż wskazany przez niego jako preferowany, takie żądanie powinno co do zasady zostać uznane za skuteczne i odpowiednio obsłużone. Administrator powinien podjąć rozsądne działania służące temu, aby wykonywanie praw osoby było rzeczywiście ułatwione.

W wytycznych podano bardzo praktyczny przykład. Firma posiada ogólny adres kontaktowy oraz specjalny adres przeznaczony do spraw ochrony danych. Klient wysyła żądanie na adres ogólny, mimo że przedsiębiorca wskazał inny adres jako właściwy do takich spraw. Według EROD administrator powinien zadbać o wewnętrzne przekazanie wiadomości do właściwego punktu kontaktowego i obsłużyć żądanie w terminie. Nie powinien przerzucać na klienta konsekwencji własnego wewnętrznego obiegu korespondencji.

W przypadku Erste sytuacja jest nawet bardziej czytelna, ponieważ klientka nie skorzystała ze zwykłego, przypadkowego adresu e-mail. Sprzeciw został przesłany z poziomu bankowości elektronicznej, po zalogowaniu do własnego rachunku.

Skoro bank otrzymał wiadomość, dlaczego klient ma zaczynać od początku?

Z punktu widzenia klienta trudno zrozumieć logikę takiego procesu. Bank otrzymał jednoznaczne oświadczenie o sprzeciwie, powiązał wiadomość z konkretną osobą, sprawdził jej wcześniejsze zgody i produkty, a następnie przygotował spersonalizowaną odpowiedź. Nie potwierdził jednak wykonania sprzeciwu i skierował klientkę do infolinii, rozmowy online albo oddziału, powołując się na wewnętrzną zasadę dotyczącą skrzynki nadawczo-odbiorczej.

W praktyce oznacza to konieczność wykonania dodatkowej czynności tylko po to, aby ponownie przekazać bankowi oświadczenie, którego treść już zna. Właśnie tutaj pojawia się poważne pytanie o zgodność takiego podejścia z obowiązkiem ułatwiania wykonywania praw wynikającym z art. 12 ust. 2 RODO.

Tożsamość klientki nie była wskazanym przez bank problemem

RODO przewiduje możliwość dodatkowej weryfikacji, jeżeli administrator ma uzasadnione wątpliwości dotyczące tożsamości osoby wykonującej swoje prawa. W tej sprawie bank nie poinformował jednak klientki, że nie jest w stanie jej zidentyfikować ani że potrzebuje dodatkowych danych w celu potwierdzenia tożsamości.

Wręcz przeciwnie – odpowiedź Erste odnosiła się do jej wcześniejszych zgód, posiadanego rachunku, karty i konkretnych zasad naliczania opłat. Nie sposób więc przedstawiać tej sytuacji tak, jakby przeszkodą było ustalenie, kto wniósł sprzeciw. Z samej odpowiedzi banku wynika, że problemem był wykorzystany kanał komunikacji.

Utrudnianie sprzeciwu wobec marketingu było już przedmiotem interwencji organów

Nie jest to wyłącznie akademicka dyskusja o interpretacji RODO. W 2023 r. szwedzki organ ochrony danych IMY rozpatrywał skargi dotyczące H&M i sposobu obsługi osób, które sprzeciwiły się dalszemu marketingowi bezpośredniemu. Organ stwierdził naruszenia RODO, wskazując m.in., że przedsiębiorca nie zaprzestał bez zbędnej zwłoki przetwarzania danych części skarżących do celów marketingowych mimo ich sprzeciwu. Zwrócił także uwagę na brak wystarczających systemów i procedur ułatwiających wykonywanie prawa do sprzeciwu. Na spółkę nałożono administracyjną karę pieniężną.

Nie jest to oczywiście rozstrzygnięcie dotyczące Erste Bank Polska, a stan faktyczny obu spraw nie jest identyczny. Pokazuje jednak istotny kierunek stosowania RODO: administrator powinien nie tylko respektować sprzeciw wobec marketingu, lecz także odpowiednio organizować swoje procedury, aby wykonanie tego prawa nie było niepotrzebnie utrudnione.

W odniesieniu do Erste pytanie pozostaje zatem bardzo konkretne: skoro bank otrzymał sprzeciw, znał jego treść, zidentyfikował klientkę i był w stanie udzielić szczegółowej odpowiedzi, dlaczego wykonanie prawa miałoby wymagać ponownego kontaktu przez infolinię, wideorozmowę albo podczas wizyty w oddziale?

Prosty sprzeciw zamienił się w pismo prawne

Ponieważ odpowiedź banku nie zawierała potwierdzenia realizacji sprzeciwu, 29 września 2026 r. klientka ponownie zwróciła się do Erste Bank Polska. Tym razem proste oświadczenie zostało zastąpione rozbudowaną argumentacją prawną. Wskazała art. 12 ust. 2 oraz art. 21 ust. 2 i 3 RODO, zwróciła uwagę na różnicę pomiędzy zwykłą dyspozycją bankową a wykonywaniem prawa wynikającego z rozporządzenia oraz przywołała stanowisko EROD dotyczące kanałów komunikacji udostępnionych przez administratora.

Klientka ponownie zażądała odnotowania sprzeciwu, zaprzestania przetwarzania jej danych do celów marketingu bezpośredniego oraz pisemnego potwierdzenia jego wykonania. Jednocześnie wskazała, że za datę wniesienia sprzeciwu powinna zostać uznana data otrzymania przez bank pierwszego jednoznacznego oświadczenia, czyli 23 września 2026 r., a nie ewentualnego późniejszego kontaktu inną drogą. W przypadku dalszej odmowy realizacji prawa ze względu na wykorzystany kanał zapowiedziała skierowanie sprawy do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Cała sytuacja pokazuje jednak coś więcej niż tylko spór o interpretację procedury. Klient dużej instytucji finansowej nie powinien potrzebować znajomości konkretnych artykułów RODO, wytycznych EROD i praktyki organów nadzorczych tylko po to, aby skutecznie przekazać prostą informację, że nie życzy sobie dalszego wykorzystywania swoich danych do marketingu.

Przy Alerty24 również skończyło się na tłumaczeniu bankowi przepisów

Dlatego obecnej historii nie traktujemy jako całkowicie oderwanego incydentu. Sprawa Alerty24 i sposób prowadzenia przez Erste postępowania reklamacyjnego dotyczyły innej materii, ale mechanizm był podobny. Klientka zgłaszała konkretne zastrzeżenia, a następnie musiała prowadzić kolejne etapy korespondencji i wykazywać, dlaczego odpowiedzi Erste nie odnoszą się w sposób wyczerpujący do przedstawionej argumentacji.

W tamtej sprawie wskazywaliśmy art. 9 ustawy reklamacyjnej, który wymaga od podmiotu rynku finansowego przedstawienia wyczerpującej informacji o stanowisku wobec skierowanych zastrzeżeń oraz – poza przypadkiem uwzględnienia reklamacji zgodnie z wolą klienta – uzasadnienia faktycznego i prawnego. Na podstawie zgromadzonej korespondencji wykazaliśmy, dlaczego w naszej ocenie sposób udzielania odpowiedzi przez Erste tego standardu nie spełniał i oznaczał naruszenie obowiązków wynikających z ustawy.

Teraz podstawa prawna jest inna, ale ponownie dochodzimy do sytuacji, w której klientka sama musi analizować przepisy i wyjaśniać profesjonalnej instytucji finansowej, dlaczego sposób załatwienia jej sprawy budzi poważne zastrzeżenia.

Ile wiedzy prawnej powinien mieć klient banku?

Erste Bank Polska jest dużą instytucją finansową, dysponującą strukturami prawnymi, zespołami zajmującymi się reklamacjami, procedurami ochrony danych oraz inspektorem ochrony danych. To po stronie banku powinien działać system pozwalający prawidłowo rozpoznać charakter otrzymanej wiadomości i przekazać ją do właściwej jednostki bez angażowania klienta w wewnętrzny obieg dokumentów.

Oczywiście nie oznacza to, że bank ma bezkrytycznie wykonywać każde żądanie przesłane w dowolny przypadkowy sposób. Może istnieć potrzeba identyfikacji klienta, wyjaśnienia niejednoznacznego żądania czy ochrony przed próbą działania przez osobę nieuprawnioną. W tej konkretnej sprawie bank nie wskazał jednak żadnego z takich problemów.

Mamy natomiast oficjalną wiadomość przesłaną z bankowości elektronicznej, szczegółową odpowiedź odnoszącą się do konkretnej klientki oraz informację, że sprzeciw należy złożyć innym kanałem, ponieważ przez skrzynkę bank nie realizuje takich „dyspozycji”. Jeżeli klient w takiej sytuacji musi samodzielnie szukać przepisów, przygotowywać kolejne pismo prawne i tłumaczyć bankowi różnicę między wewnętrzną dyspozycją a prawem wynikającym z RODO, trudno mówić o dobrym standardzie obsługi.

To przestaje wyglądać jak pojedynczy incydent

Każdej dużej organizacji może zdarzyć się błędna odpowiedź pracownika czy źle poprowadzona pojedyncza reklamacja. Znacznie trudniej w ten sposób tłumaczyć sytuację, w której przy dwóch zupełnie niezależnych sprawach pojawia się podobny mechanizm.

W sprawie postępowania reklamacyjnego dotyczącego Alerty24 klientka musiała wielokrotnie wracać do swoich zarzutów i wskazywać obowiązki wynikające z ustawy reklamacyjnej. W obecnej sprawie jednoznaczny sprzeciw wobec marketingu został przekazany oficjalnym, uwierzytelnionym kanałem banku, a zamiast potwierdzenia jego realizacji pojawiło się odesłanie do kolejnych kanałów kontaktu.

Nie przesądzamy, że w sprawie sprzeciwu RODO doszło już do formalnie stwierdzonego naruszenia prawa, ponieważ takiego rozstrzygnięcia właściwego organu nie ma. Możemy natomiast stwierdzić, że art. 12 i 21 RODO, stanowisko UODO oraz wytyczne EROD dają poważne podstawy do zakwestionowania praktyki polegającej na wymaganiu ponownego złożenia żądania innym kanałem, mimo że zostało ono już przekazane oficjalnym kanałem administratora, który żądanie faktycznie otrzymał i na nie odpowiedział.

Z punktu widzenia jakości obsługi sprawa jest jeszcze prostsza. Klient, który precyzyjnie przekazuje bankowi swoją decyzję, nie powinien być zmuszany do prowadzenia kolejnej rundy korespondencji tylko dlatego, że wewnętrzna procedura przewiduje inny sposób obsługi sprawy.

Erste Bank otrzymał artykuł przed publikacją. Nie odniósł się do zarzutów

Przed publikacją przekazaliśmy Departamentowi Public Relations Erste Bank Polska pełną treść tego artykułu. Bank miał możliwość zapoznania się z opisem sprawy, chronologią korespondencji oraz przedstawionymi przez nas argumentami dotyczącymi sposobu realizacji sprzeciwu wobec przetwarzania danych do celów marketingowych.

Poprosiliśmy o wskazanie każdego fragmentu, który zdaniem Banku jest niezgodny ze stanem faktycznym, niepełny albo wymaga doprecyzowania. Zaprosiliśmy również Erste Bank Polska do przedstawienia własnego stanowiska i argumentów, które należałoby uwzględnić przed publikacją.

Bank odmówił merytorycznego odniesienia się do materiału. Departament Public Relations poinformował nas, że Erste Bank Polska nie będzie komentował załączonych publikacji ani przedstawiał dokumentów czy korespondencji, ponieważ jest zobowiązany do zachowania tajemnicy bankowej. Jednocześnie zapewnił, że Bank przykłada „ogromną wagę do standardów obsługi” i systematycznie analizuje opinie klientów.

W naszej ocenie jest to typowa odpowiedź PR-owa o charakterze unikowym. Nie odpowiada bowiem na zasadnicze pytania postawione w artykule, a znaczna część z nich nie wymaga ujawniania informacji objętych tajemnicą bankową.

Bank mógł chociażby odpowiedzieć, czy jego ogólną praktyką jest odsyłanie klienta, który wniósł sprzeciw wobec przetwarzania danych do celów marketingowych za pośrednictwem uwierzytelnionej skrzynki bankowości elektronicznej, do ponownego złożenia tego sprzeciwu przez infolinię, rozmowę online lub w oddziale. Mógł również wyjaśnić, w jaki sposób taka procedura jest – jego zdaniem – zgodna z wynikającym z art. 12 ust. 2 RODO obowiązkiem ułatwiania wykonywania praw osób, których dane dotyczą. Żadna z tych odpowiedzi nie wymaga ujawnienia historii rachunku czy szczegółów transakcji konkretnego klienta.

Także wskazanie, że opisaliśmy określony fragment korespondencji nieprawidłowo, albo przedstawienie odmiennej interpretacji przepisów nie wymagałoby ujawniania poufnych informacji. Mimo otrzymania pełnej treści artykułu Erste Bank Polska nie wskazał ani jednego konkretnego faktu, który miałby być przez nas przedstawiony niezgodnie z rzeczywistością.

Materiały wykorzystane przy przygotowaniu publikacji zostały nam udostępnione przez samą klientkę. Po otrzymaniu odpowiedzi Departamentu Public Relations poinformowaliśmy również Bank, że jeżeli odniesienie się do określonego elementu sprawy rzeczywiście wymagałoby formalnego upoważnienia klientki do przekazania informacji objętych tajemnicą bankową, takie upoważnienie może zostać udzielone.

Ogólne zapewnienie o przykładaniu „ogromnej wagi do standardów obsługi” nie wyjaśnia natomiast żadnego z problemów opisanych w tym artykule. Podobnie deklaracja o systematycznym analizowaniu opinii klientów nie odpowiada na pytanie, dlaczego w konkretnym, udokumentowanym przypadku jednoznacznie przekazany sprzeciw doprowadził nie do potwierdzenia jego wykonania, lecz do skierowania klientki do kolejnych kanałów kontaktu.

Erste Bank Polska miał więc możliwość przedstawienia swojego stanowiska jeszcze przed publikacją. Zamiast merytorycznej odpowiedzi na przedstawione zarzuty otrzymaliśmy odmowę komentarza opartą na tajemnicy bankowej oraz ogólne zapewnienia dotyczące standardów obsługi. Czytelnik może sam ocenić, na ile taka odpowiedź koresponduje z problemami opisanymi powyżej.

Nadal nie polecamy Erste Bank Polska

Po wcześniejszej sprawie dotyczącej sposobu prowadzenia reklamacji przez Erste Bank Polska napisaliśmy wprost, że nie polecamy tego banku. Obecna historia nie daje nam żadnego powodu, aby tę ocenę zmienić.

Nie chodzi już o jeden alert, pojedynczą opłatę czy niefortunne zdanie konsultanta. Nasze zastrzeżenia dotyczą sposobu, w jaki bank obsługuje sytuacje problemowe. W dwóch całkowicie różnych sprawach stosunkowo proste kwestie przerodziły się w wieloetapową korespondencję, w której klientka musiała samodzielnie wskazywać bankowi konkretne obowiązki wynikające z prawa.

W przypadku sprzeciwu wobec marketingowego przetwarzania danych sytuacja wygląda szczególnie źle. Erste otrzymał jednoznaczne oświadczenie przez własny, uwierzytelniony kanał komunikacji, powiązał je z konkretną klientką i udzielił jej spersonalizowanej odpowiedzi, ale zamiast potwierdzić wykonanie sprzeciwu skierował ją na infolinię, rozmowę online lub do oddziału.

Przed publikacją daliśmy Bankowi dodatkowo możliwość zapoznania się z kompletnym artykułem i wskazania, czy którykolwiek z opisanych faktów przedstawiliśmy błędnie. Erste Bank Polska nie wskazał żadnej konkretnej nieścisłości i nie odniósł się merytorycznie do przedstawionych zarzutów, powołując się na tajemnicę bankową i ograniczając odpowiedź do ogólnych zapewnień o standardach obsługi.

Z punktu widzenia obsługi klienta trudno znaleźć uzasadnienie dla tworzenia w ten sposób dodatkowej pracy po jego stronie. Z punktu widzenia RODO pojawiają się natomiast poważne pytania dotyczące obowiązku ułatwiania wykonywania praw oraz skuteczności sprzeciwu przekazanego oficjalnym kanałem administratora.

Dlatego po naszych dotychczasowych doświadczeniach z Erste Bank Polska nadal tego banku nie polecamy. Jeżeli Bank w przyszłości zdecyduje się przedstawić merytoryczne stanowisko dotyczące opisanych zarzutów, materiał zostanie odpowiednio zaktualizowany.

Zobacz także: Erste Bank odrzuca reklamację, nie odpowiadając na kluczowe zarzuty. Po tej historii odradzamy korzystanie z tego banku