Jeśli właśnie kliknąłeś w podejrzany link, pobrałeś „aktualizację”, wpisałeś dane karty, podałeś kod BLIK albo zalogowałeś się do banku na spreparowanej stronie — liczy się każda minuta. Poniżej znajdziesz prosty protokół działania na pierwszą godzinę i kolejne dni. Bez technicznego żargonu, za to z konkretną listą kroków, które realnie ograniczają straty.
Pierwsze 5 minut: zatrzymaj wyciek informacji
Twoim celem jest natychmiastowe przerwanie połączeń, które atakujący mógł nawiązać z Twoim urządzeniem lub kontami.
- Odłącz internet: włącz tryb samolotowy w telefonie lub wyłącz Wi-Fi w komputerze. Jeśli podejrzany plik już się pobrał — nie uruchamiaj go ponownie.
- Nie wyłączaj urządzenia na siłę: dopóki nie zrobisz kluczowych zgłoszeń na innym, zaufanym sprzęcie. Często potrzebujesz kodów z aplikacji bankowej lub SMS.
- Nie wpisuj ponownie haseł: atakujący mógł uruchomić keylogger lub stronę „podmianę”. Każde kolejne logowanie może pogłębiać szkody.
Minuty 5–20: zabezpiecz finanse i identity
Skorzystaj z innego, pewnego urządzenia (np. laptopu domownika) i zacznij od rzeczy, które najszybciej generują straty finansowe.
- Bank i BLIK: zaloguj się do banku i zablokuj BLIK, karty i szybkie przelewy. Ustaw najniższe limity transakcji. Jeżeli widzisz przelewy „w realizacji”, złóż dyspozycję wstrzymania.
- Powiadom bank: skontaktuj się infolinią i zgłoś ryzyko przejęcia urządzenia oraz danych logowania. Poproś o blokadę zdalnych wypłat, czasowe zawieszenie dostępu i oznaczenie konta jako „podejrzane”.
- Zastrzeż PESEL: włącz zastrzeżenie w państwowym systemie, by nikt nie mógł wziąć „na Ciebie” pożyczki ani podpisać umowy bez Twojej wiedzy.
Minuty 20–40: przerwij dostęp do kont i sesji
Jeśli wpisałeś hasło gdziekolwiek — traktuj je jako ujawnione.
- Zmień hasło do e-maila (najważniejsze konto, bo przez reset haseł daje dostęp do wszystkiego), a potem do banku i kluczowych usług. Rób to na zaufanym urządzeniu.
- Wyloguj stare sesje: w ustawieniach kont (poczta, komunikatory, media społecznościowe, dyski w chmurze) użyj funkcji „Wyloguj ze wszystkich urządzeń” lub „Zakończ inne sesje”.
- Włącz 2FA (dwuskładnikowe logowanie) w formie aplikacji uwierzytelniającej. Unikaj kodów wysyłanych SMS-em, jeśli to możliwe.
Minuty 40–60: formalne zgłoszenia i dowody
Im szybciej zgłosisz incydent, tym większa szansa na cofnięcie transakcji i zablokowanie kont przestępców.
- Zgłoś incydent do właściwych służb: krajowego zespołu reagowania na incydenty oraz na policję. Zapisz numer sprawy lub potwierdzenie zgłoszenia.
- Zrób zrzuty ekranu z SMS-ów, stron, e-maili i historii połączeń. Zapisz adresy stron, na które trafiłeś, oraz godzinę zdarzenia.
- Sprawdź operatora: jeśli podałeś kody zaufania lub dane do eSIM, skontaktuj się z operatorem w celu weryfikacji, czy nie doszło do przekierowania numeru lub wymiany karty.
Co dalej: 24–48 godzin po incydencie
Gdy najpilniejszy pożar jest ugaszony, doprowadź porządki do końca.
- Przeskanuj urządzenie: wykonaj pełny skan antywirusowy. Jeśli uruchomiłeś podejrzany plik, rozważ kopię danych i przywrócenie do ustawień fabrycznych.
- Przegląd aplikacji bankowych: usuń zaufane urządzenia, tokeny i przeglądnij listę „urządzeń zaufanych”. Potwierdź u doradcy, że blokady i obniżone limity nadal obowiązują.
- Monitoruj zapytania kredytowe: ustaw alerty o próbach pożyczek i zmian w bazach. Jeśli zobaczysz coś podejrzanego, złóż sprzeciw i reklamację.
- Zmiany haseł szerzej: jeśli używałeś tego samego hasła „tu i tam”, potraktuj wszystkie te konta jak naruszone i nadaj unikalne hasła.
Czego nie robić (nawet jeśli „tak radzą w internecie”)
- Nie instaluj „magicznych” czyszczaczy z losowych stron ani aplikacji do „odzyskiwania pieniędzy”. To częste dogrywki oszusta.
- Nie dzwoń na numery z SMS-a ani z ogłoszenia rzekomej „pomocy technicznej”. Używaj wyłącznie oficjalnych kanałów banku i instytucji publicznych.
- Nie klikaj „anuluj płatność” w podesłanych linkach. Prawdziwe anulowanie robi się w banku, nie na obcej stronie.
Najczęstsze scenariusze i jak reagować
1) „Kurier” i dopłata 1,99 zł: nie podawaj danych karty, nie wpisuj haseł do banku. Jeśli je wpisałeś — zastrzeż kartę i zgłoś w banku transakcje „card-not-present”.
2) „Zwrot podatku/e-PUAP/US”: urzędy nie proszą o logowanie przez link z SMS-a. Zgłoś phishing, zmień hasła do skrzynki i profilu zaufanego, sprawdź logi aktywności, włącz 2FA.
3) „OLX/Marketplace – szybki przelew”: kupujący wysyła „panel kuriera” do wypłaty środków. Nie podawaj karty ani loginów. Jeśli podałeś — blokuj instrumenty płatnicze, zgłoś w banku i na platformie.
4) „Pracownik banku” dzwoni i prosi o zainstalowanie aplikacji do zdalnego pulpitu: natychmiast rozłącz. Jeśli zdążyłeś zainstalować — odłącz internet, skontaktuj się z bankiem z innego urządzenia, usuń aplikację, przywróć ustawienia fabryczne.
Jak rozmawiać z bankiem, by pomóc sobie, a nie oszustowi
Bądź konkretny: podaj godzinę zdarzenia, na jakiej stronie byłeś, co wpisałeś (np. login, hasło, dane karty, kod BLIK) i co kliknąłeś. Poproś o wstrzymanie rozliczeń, weryfikację logowań, cofnięcie przelewów natychmiastowych, blokadę instrumentów i potwierdzenie na e-mail. Złóż reklamację od razu, nawet jeśli bank sugeruje „poczekajmy”. Reklamację później uzupełnisz o numer sprawy z policji.
Minimalny plan na przyszłość (30 minut, które oszczędzą Ci tygodnie nerwów)
- Hasła: menedżer haseł i unikalne, długie frazy. Koniec z „jednym hasłem do wszystkiego”.
- 2FA: włącz w e-mailu, banku, mediach społecznościowych i chmurze.
- Filtry w skrzynce: usuń automaty przekierowujące pocztę, które oszust mógł dodać.
- Aktualizacje systemu: zaktualizuj system i aplikacje, w tym przeglądarkę i czytnik PDF.
- Higiena kliknięć: nie loguj się do banku z linków w SMS-ach/e-mailach. Zawsze wpisuj adres ręcznie lub używaj własnych zakładek.
Checklist w skrócie (do wydrukowania)
- Odłącz internet → Zaufane urządzenie.
- Bank: blokady BLIK/kart/limitów → zgłoszenie na infolinii.
- Zastrzeż PESEL.
- Zmiana haseł (e-mail → bank → reszta) + 2FA.
- Wylogowanie wszystkich sesji.
- Zgłoszenie incydentu i zachowanie dowodów.
- Skan/format urządzenia (jeśli trzeba).
- Monitoring zapytań kredytowych i transakcji.
Autor: Grzegorz Wiśniewski, red. naczelny Mindly.pl, CEO Soluma Group, CEO Soluma Interactive.
Źródła
https://www.cert.pl — Oficjalny zespół reagowania na incydenty; poradniki, ostrzeżenia i kanał zgłoszeń.
https://www.gov.pl/web/cyfryzacja — Serwisy rządowe o cyberbezpieczeństwie, ostrzeżenia i dobre praktyki.
https://www.gov.pl/web/gov/zastrzez-pesel — Państwowa usługa zastrzegania numeru PESEL i wyjaśnienie skutków.
https://www.policja.pl — Poradniki i komunikaty dotyczące popularnych oszustw (BLIK, „na kuriera”, „na pracownika banku”).
https://www.bik.pl — Informacje o monitoringu zapytań kredytowych i alertach antywyłudzeniowych.
