Po sąsiedzku. Maszt 5G na dachu bloku — obawy kontra fakty i jakie prawa ma wspólnota

Na tablicy ogłoszeń pojawia się informacja: operator chce postawić stację bazową na dachu. W windzie wrze: „promieniowanie!”, „spadnie wartość mieszkań!”, „ale będzie szybki internet…”. W tym tekście porządkujemy, co jest mitem, a co faktem, oraz jakie realne narzędzia ma wspólnota: od rozmów z operatorem, przez weryfikację projektu i poziomów pól elektromagnetycznych (PEM), po zasady korzystania z dachu i opłaty.

Po pierwsze: co naprawdę robi stacja bazowa

Stacja (2G/3G/4G/5G) to zestaw anten i urządzeń nadawczo–odbiorczych. Kierunkowe anteny sektorowe „patrzą” nad dachami i ulicami, a nie „w dół” pod siebie — pod masztem zwykle występuje „cień antenowy”. Najwyższe poziomy PEM notuje się w osi głównej wiązki, w odległości kilkunastu–kilkudziesięciu metrów od anteny, a nie w mieszkaniach bezpośrednio pod dachem. W projektach wyznacza się strefy kontrolowane, do których nie wchodzi się bez uprawnień.

Prawo i normy — co wspólnota powinna wiedzieć

1) Limity PEM i pomiary. W Polsce obowiązują prawne limity dopuszczalnych poziomów PEM w środowisku. Operator ma obowiązek wykazać zgodność z limitami na etapie projektu oraz po uruchomieniu stacji (pomiary i sprawozdania). Informacja publiczna o pomiarach jest prowadzona przez administrację — można ją sprawdzić i w razie wątpliwości wnioskować o dodatkowe badania.

2) Rekomendacje zdrowotne. Międzynarodowe organizacje naukowe (np. WHO, ICNIRP) utrzymują, że ekspozycja populacji na PEM z sieci mobilnych poniżej obowiązujących limitów nie wykazuje potwierdzonych szkodliwych skutków zdrowotnych. To nie znosi potrzeby ostrożności: ważne są rzetelne projekty, właściwe kierunki emisji i oznakowanie dachu.

3) Prawa wspólnoty do dachu. Dach jest częścią wspólną. Aby na nim posadowić urządzenia, operator musi zawrzeć z wspólnotą/spółdzielnią umowę (dzierżawa/najmu/ustanowienie służebności). Wspólnota może negocjować warunki techniczne (lokalizacja, dostęp serwisowy, zasilanie, estetyka) i finansowe (czynsz).

4) Procedury administracyjne. Montaż stacji to inwestycja budowlana: projekt, uzgodnienia, zgłoszenie lub pozwolenie — zależnie od zakresu. Dodatkowo w grę wchodzi ocena oddziaływania na środowisko w zakresie PEM. Zmiany wprowadzane przez operatora (dołożenie anten, zmiana mocy) wymagają aktualizacji dokumentacji.

Jak rozmawiać z operatorem: konkretna checklista

Technika. Poproście o rysunki sytuacyjne (kierunki anten, wysokości, „strefy kontrolowane”), raport prognoz PEM, sposób zasilania i uziemienia, lokalizację urządzeń na dachu i w serwerowni. Zwróćcie uwagę, by „wiązki” nie przecinały okien sąsiednich budynków w odległościach, które mogłyby tworzyć strefy ograniczonego dostępu.

Bezpieczeństwo i dostęp. Klucze i identyfikatory, książka wejść, prace tylko w godzinach ustalonych z zarządcą (chyba że awaria), zakaz prac gorących, oznakowanie stref i anten, instrukcja BHP dla ekip serwisowych na dachu.

Estetyka. Ekrany maskujące, kolorystyka dopasowana do dachu, prowadzenie kabli w korytach; w zabytkach — uzgodnienie z konserwatorem.

Finanse. Czynsz miesięczny/roczny waloryzowany wskaźnikiem inflacji, kaucja, odpowiedzialność za szkody, polisa OC, partycypacja w kosztach konserwacji dachu (jeśli ciężar/wibracje wymagają wzmocnień).

Gdy wspólnota ma wątpliwości: ścieżka „bez emocji”

1) Przegląd dokumentacji i „modelu PEM” z niezależnym ekspertem.
2) Wprowadzenie zapisów do umowy: pomiary powykonawcze, raporty roczne, prawo do żądania korekt ustawień/kierunków anten, jeśli zmieni się otoczenie (nowa zabudowa).
3) Zapisanie limitu obciążenia dachu i wymogów przeglądów stanu technicznego.
4) Ustalenie kontaktu do dyspozytora operatora 24/7 oraz procedury alarmowej.

Mit kontra fakt — najkrócej

„Maszt podnosi PEM w moim mieszkaniu”. Zwykle nie — pod anteną jest „cień”, a najwyższe poziomy są w osi wiązki, nad ulicą, nie pod dachem.
„5G to nowa technologia, więc ryzyko jest nieznane”. 5G korzysta z dobrze zbadanych pasm radiowych. Warunkiem jest zgodność z limitami i rzetelne projekty.
„Nie mamy nic do powiedzenia”. Macie — to wasz dach i wasza umowa. Negocjujcie technikę, estetykę, dostęp i czynsz.

Podsumowanie

Dobrze zaprojektowana i udokumentowana stacja bazowa może przynieść korzyści (lepsza łączność, dodatkowy przychód do budżetu wspólnoty) bez realnych uciążliwości. Kluczem jest przejrzystość, pomiary i sensowne zapisy w umowie. Zamiast wojny plakatowej — rozmowa na liczbach i planach.

Źródła

1) https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20040050180 — Prawo telekomunikacyjne (podstawy prawne działalności operatorów, obowiązki).
2) https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190002440 — Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku (limity PEM).
3) https://www.uke.gov.pl/ — Urząd Komunikacji Elektronicznej: informacje o sieciach mobilnych, PEM, mapy i pomiary.
4) https://www.who.int/health-topics/electromagnetic-fields#tab=tab_1 — WHO: przegląd badań i stanowisko nt. PEM i zdrowia.
5) https://www.icnirp.org/en/home/index.html — ICNIRP: wytyczne dotyczące limitów ekspozycji na pola elektromagnetyczne (naukowe podstawy limitów).
6) https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20020750690 — „Warunki techniczne…” (wejścia na dach, bezpieczeństwo prac, dostęp serwisowy).