Podsumowanie tygodnia: nauka i edukacja (22–29 sierpnia 2025)

Remigisz Szulc
30.08.2025

1. „Diabelska kometa” i woda jak w ziemskich oceanach

Przełom: pomiary wody w komecie 12P/Pons-Brooks wykazały stosunek deuteru do wodoru praktycznie nieodróżnialny od oceanicznego. To najmocniejsza dotąd wskazówka, że istotna część ziemskiej wody mogła dotrzeć do nas na „lodowych kurierach”. Wynik z ALMA i IRTF umacnia hipotezę, że komety (nie tylko niektóre asteroidy) dostarczały wodę i związki lotne we wczesnej historii Ziemi. Publikacja i omówienia: Nature (news & views) https://www.nature.com/articles/d41586-025-02588-6 , ALMA press: https://www.almaobservatory.org/en/press-releases/comets-water-mirrors-earths-oceans-strengthening-life-origin-theory/

2. Ceres mógł być dawniej „gościnny” dla życia

Modelowanie termiczno-chemiczne sugeruje, że radioaktywne ogrzewanie rdzenia Ceresu podtrzymywało przez miliardy lat energię dla hydrotermalnych systemów, potencjalnie sprzyjając prostym formom życia w dawnym oceanie podpowierzchniowym. To kolejny sygnał, że „habitaty” w Układzie Słonecznym są bardziej powszechne, niż zakładaliśmy. Publikacja: Science Advances (open access): https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adt3283 , komunikat JPL: https://www.jpl.nasa.gov/news/nasa-ceres-may-have-had-long-standing-energy-to-fuel-habitability/

3. ESA zamawia komercyjne starty w Europie: Isar Aerospace

Europejska Agencja Kosmiczna podpisała umowy na dwie misje rakiety Spectrum z Andøya (Norwegia) w ramach „Flight Ticket Initiative”. To ważny krok w budowie europejskiego ekosystemu startowego i szansa na tańszy dostęp do orbity dla uczelni i firm z UE, w tym z Polski. Źródła: ESA: https://www.esa.int/Newsroom/Press_Releases/Flight_Ticket_Initiative_first_five_missions_secured_with_Avio_and_Isar_Aerospace , komunikat firmy: https://www.isaraerospace.com/press/isar-aerospace-secures-launch-agreements-with-esa

4. Polska nauka: horyzonty konkursów NCN

NCN przypomina o nadchodzących terminach naborów (m.in. MAESTRO, SONATA BIS). Dla zespołów to kluczowa jesień: wyniki z OPUS 28+LAP pokazały, że współprace bilateralne rosną, a granty przekładają się na stałe finansowanie zespołów. Link: https://www.ncn.gov.pl/en/finansowanie-nauki/panele-ncn oraz aktualności: https://www.ncn.gov.pl/en

5. Nature: fale upałów „postarzają” organizmy – wątek zdrowia publicznego

Najnowsze doniesienia „Nature” podsumowują szereg badań łączących powtarzające się epizody ekstremalnego ciepła z przyspieszonym starzeniem biologicznym i większym ryzykiem chorób. To łączy naukę klimatu z praktyką medyczną – od planów „heat-health” po adaptacje w szkołach. Przegląd: https://www.nature.com/news

6. Polska edukacja: nowy rok szkolny 2025/26 – nowe przedmioty i terminy

1 września startuje rok szkolny z nowościami programowymi (m.in. edukacja obywatelska i zdrowotna) oraz zmienionym harmonogramem ferii. Kuratoria i MEN komunikują też dopracowane kalendaria egzaminów. To ważne dla rodziców planujących opiekę i dla pracodawców. Źródła: kuratorium (Małopolskie): https://kuratorium.krakow.pl/rok-szkolny-2025-2026-najwazniejsze-informacje/ , przegląd medialny: https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-nowy-rok-szkolny-2025-2026-jakie-zmiany-czekaja-uczniow-peln,nId,22175574 , MEN: https://www.gov.pl/web/edukacja/kalendarz-roku-szkolnego-20252026

7. PAN: strategia „Nauka dla przyszłości”

Polska Akademia Nauk wskazuje priorytety: interdyscyplinarność, umiędzynarodowienie i lepszą translację badań do gospodarki. Jesień zapowiada konsultacje środowiskowe – to realna szansa na korektę instrumentów wsparcia kadr i infrastruktury. Więcej: https://pan.pl/en/

8. Materiały i AI: „mokre” super-kleje projektowane danymi

„Nature” opisuje prace nad klejami działającymi w środowiskach wilgotnych – z potencjałem dla medycyny i robotyki. To przykład, jak data-driven design skraca ścieżkę od inspiracji biologią do realnych prototypów. Źródło: https://www.nature.com/nature/volumes/644/issues/8075

9. Informacje praktyczne: materiały prozdrowotne w jęz. polskim dla diaspor

Służby zdrowia w krajach anglojęzycznych publikują polskie materiały dot. szczepień (grypa, COVID, RSV) – przydatne dla studentów i pracowników sezonowych. Przykład (Szkocja): https://publichealthscotland.scot/publications/information-in-polish-about-the-adult-flu-vaccination/

10. Rynek pracy naukowców: rekrutacje i granty w instytutach

Instytuty PAN i centra doskonałości otwierają jesienne nabory (postdoc, doktoranci) finansowane m.in. z OPUS/SONATA i Horyzontu. Śledzenie ogłoszeń (IChF PAN, IIMCB) to dobry moment na ruchy kadrowe. Przykład: https://ichf.edu.pl/en/job

Zgłoś swój pomysł na artykuł

Więcej w tym dziale Zobacz wszystkie