W ostatnich dniach obserwowaliśmy intensyfikację debat i działań wokół finansowania nauki, stabilności kariery badaczy, pedagogicznej inkluzji oraz postępu technologii badawczych. To czas, w którym instytucje akademickie i rządy muszą znaleźć równowagę między oczekiwaniami młodych naukowców, presją kosztową, globalnymi konkurencjami grantowymi i misją edukacyjną. Poniżej dziesięć kluczowych wydarzeń z Polski i świata – każde ilustrowane szerszym kontekstem i możliwymi implikacjami.
Polscy naukowcy i instytuty badawcze wystosowali formalne wezwanie do rządu: choć budżet na naukę i szkolnictwo wyższe w projekcie 2026 przewiduje nominalny wzrost do 44,26 mld zł (o ok. 1 mld więcej niż w 2025), to w relacji do inflacji i PKB środki te są postrzegane jako stagnacja lub faktyczne cięcie. Przewodniczący PAN prof. Marek Konarzewski ostrzega, że bez trwałego, realnego wsparcia nauka polska może pogłębiać zależność technologiczną od zewnętrznych ośrodków. Jednym z postulatów jest zwiększenie dotacji NCN o co najmniej 400 mln zł oraz mechanizm corocznej waloryzacji w relacji do PKB i inflacji. Apel przyspiesza temat stabilności kariery badawczej – młodzi doktorzy i postdocy domagają się płynniejszych ścieżek zatrudnienia niezależnych od projektów grantowych.
W ramach programu Horizon MSCA ogłoszono nową inicjatywę „Choose Europe for Science” z budżetem 22,5 mln €. Celem jest zmniejszenie prekaryzacji w nauce poprzez fundowanie stanowisk postdoktoranckich, a następnie obowiązek zatrudnienia poza finansowaną częścią projektu. Instytucje goszczące zobligowane są zapewnić warunki trwałości zatrudnienia i dobre standardy rekrutacji. Konkurs spróbuje przełamać schemat „2–3 lata na grantach, potem niepewność” i zachęcić młodych badaczy do pozostania w Europie. Nabór trwa do 3 grudnia 2025 r., a pierwsze stanowiska mają się pojawić w drugiej połowie 2026 r. To ważny krok w walce o „mózgi” w regionach mniej uprzywilejowanych badawczo, także w Polsce.
Zespół z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu opublikował wyniki badania, które stawia pod znakiem zapytania bezpieczeństwo szeroko promowanych aplikacji wsparcia psychicznego. Spośród 29 aplikacji testowanych pod kątem reagowania na myśli samobójcze żadna nie spełniła minimalnych standardów adekwatnej interwencji. Badacze wskazują, że brak właściwej eskalacji do pomocy specjalistycznej lub ignorowanie sygnałów wysokiego ryzyka może wręcz zwiększać szkody u użytkowników. W czasie, gdy technologia migrantów publicznego zdrowia wywiera presję na automatyzację i cyfrowe narzędzia, wyniki te stają się przestrogą: potrzeba regulacji, walidacji i integracji narzędzi z realnymi systemami wsparcia, by nie pozostawić luki między algorytmem a człowiekiem.
Badanie przedstawione podczas konferencji SWPS wskazuje, że uczniowie neuroatypowi (np. z autyzmem, zespołem Aspergera, ADHD) doświadczają znacząco częściej przemocy — fizycznej, werbalnej, rówieśniczej – oraz wykluczenia w środowisku szkolnym niż ich neurotypowi koledzy. Respondenci wskazują brak wsparcia nauczycieli, niewystarczające dostosowania dydaktyczne i brak mediacji konfliktów. Wnioski nakreślają pilną potrzebę szkoleń pedagogicznych z inkluzji, mechanizmów raportowania i interwencji oraz – przede wszystkim – zmiany świadomości społecznej. Efekt: risk mentalny, pogorszenie frekwencji, rezygnacje z nauki. To sygnał alarmowy dla systemu edukacji: dostosowania indywidualne muszą przestać być „opcją”, a stałym elementem planowania szkolnego i budżetowego.
Instytucje naukowe w Polsce ogłosiły, że jeszcze tej jesieni planowana jest pierwsza polska misja suborbitalna – rakieta „Perun” ma wynieść mikroorganizmy (m.in. kombuchę) i nasiona w przestrzeń suborbitalną. Eksperymenty mają badać wpływ warunków nieważkości i promieniowania kosmicznego na żywe organizmy – kolejny krok w budowaniu kompetencji kosmicznych oraz infrastruktury badawczej w kraju. Udział w misji biorą polskie uniwersytety oraz partnerzy zagraniczni. To symboliczną deklaracja: nie tylko „odbieramy od globalnych agencji”, ale próbujemy aktywnie wejść w segment misji edukacyjno-badawczych. Dzięki temu zdobywamy know-how w projektowaniu mikrosatelitów i testach biologicznych w warunkach granicznych.
Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła, że statek kosmiczny PLATO (PLAnetary Transits and Oscillations of stars) przeszedł ostatnie etapy montażu i jest gotowy do końcowych testów – mechanicznych, wibracyjnych i w komorze termicznej – przed startem zaplanowanym na grudzień 2026. PLATO będzie obserwować tranzyty egzoplanet wokół gwiazd podobnych do Słońca, mierząc oscylacje gwiazdowe i analizując potencjalną zdolność planet do życia. To jedna z kluczowych misji Europejskiego programu Cosmic Vision, a jej powodzenie zwiększa szanse na współudział ośrodków z Polski w analizie danych i instrumentacji.
W Politechnice Wrocławskiej trwa „Staff Week” – międzynarodowe spotkanie kadry dydaktycznej i administracyjnej uczelni z całej Europy, organizowane we współpracy z Aalto University. Celem są sieci współpracy, wymiana dobrych praktyk w cyfrowej edukacji, zarządzaniu badaniami i tworzeniu ekosystemów współpracy międzyinstytucjonalnej. Program obejmuje warsztaty, panele strategiczne i wizyty benchmarkingowe. To sygnał, że uczelnie w regionie CEE chcą aktywnie uczestniczyć w europejskiej dynamice edukacyjnej, a nie czekać biernie.
Europejska sieć naukowa ELLIS ogłosiła nabór do programu doktoranckiego na rok 2026 – aplikacje przyjmowane są do 31 października 2025. Program stawia na imersyjną edukację w dziedzinie machine learning, AI i ich zastosowań, integrując badania akademickie z przemysłowym know-how. W tym roku ELLIS rozszerza współpracę z siecią Max Planck AI Network, co zwiększa dostęp do laboratoriów, mentorów i projektów transnarodowych. Dla młodych polskich kandydatów to okazja do udziału w światowej klasie zespołach, możliwości uproszczonych stypendiów i mobilności między kampusami.
Międzynarodowy zespół IPPOG (International Particle Physics Outreach Group) opublikował artykuł „IPPOG: a global network for particle physics outreach and education”, przedstawiający działania w edukacji fizyki cząstek. Inicjatywy takie jak International Masterclasses i Global Cosmics angażują ponad 200 tys. licealistów na całym świecie, łącząc edukację formalną z warsztatami interaktywnymi. Raport wskazuje, że skuteczne outreach musi łączyć fizykę z narracją, dostępnością danych i zasobów dla nauczycieli, a nie być jednorazowym eventem. Autorzy postulują rozwój baz zasobów i portali dla szkół i popularyzatorów. To ważna perspektywa: nauka nie zaczyna się w laboratorium, lecz w klasie i mediach edukacyjnych.
Polscy fizycy cząstek aktywnie uczestniczą w konsultacjach do aktualizacji Europejskiej Strategii w dziedzinie fizyki (ESPP 2026). Wkład krajowy – w postaci dokumentu konsultacyjnego – sygnalizuje aspiracje, by Polska była nie tylko konsumentem projektów CERN i FAIR, ale partnerem decyzyjnym. Priorytety obejmują rozwój detektorów, uczestnictwo w dużych instalacjach eksperymentalnych i rozwój technologii akceleratorowych. To wyraźny sygnał, że środowisko naukowe w Polsce chce przestać być peryferyjne – co wymaga jednak wsparcia instytucjonalnego i budżetowego.
https://polandinsight.com/polish-scientists-call-for-budget-revision-as-funding-for-science-in-2026-fails-to-keep-pace-with-inflation-45535/ – omówienie apelu polskich naukowców o rewizję budżetu 2026
https://marie-sklodowska-curie-actions.ec.europa.eu/node/1468 – komunikat MSCA: konkurs „Choose Europe for Science”, budżet, warunki i cele
https://scienceinpoland.pl/en/news – serwis Science in Poland: m.in. mental health chatbots, rakieta „Perun”, wykryte zjawiska w szkołach
https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Plato/Completed_Plato_spacecraft_is_ready_for_final_tests – komunikat ESA nt. gotowości PLATO do testów przed startem
https://www.aalto.fi/en/news/staff-week-planting-seeds-for-the-development-of-joint-learning-ecosystems – opis Staff Week współpracy uczelni wrocławskiej i Aalto
https://ellis.eu/news – ogłoszenie naboru do ELLIS PhD Program i rozszerzenia współpracy w sieci AI
https://arxiv.org/abs/2509.17643 – raport IPPOG o edukacji fizyki cząstek i globalnym zasięgu outreach
https://arxiv.org/abs/2504.20257 – dokument polskiego wkładu do europejskiej strategii fizyki cząstek ESPP 2026
Redakcja Reklama Kontakt Nasze portale i blogi
Wszelkie prawa zastrzeżone | Dział tematyczny Mindly.pl | Materiały w publikacjach | Zasady korzystania & Polityka prywatności
