Pierwszy tydzień grudnia 2025 roku był wyjątkowo gęsty od wydarzeń kulturalnych – od wielkiej operowej gali w Mediolanie, przez festiwal filmowy nad Morzem Czerwonym, po nowe wystawy w muzeach w Nowym Jorku, Rydze, Limerick i Warszawie. Do tego doszły prestiżowe inicjatywy literackie oraz dyskusje wokół kondycji koncertów popowych w epoce perfekcyjnych transmisji online. Poniżej zebraliśmy co najmniej dziesięć wydarzeń, które w ostatnich dniach najmocniej rezonowały w świecie kultury – także z polskim wątkiem.
7 grudnia, tradycyjnie w święto św. Ambrożego, mediolańska La Scala zainaugurowała sezon 2025/26 nową inscenizacją „Lady Macbeth mceńskiego powiatu” Dmitrija Szostakowicza. Spektakl w reżyserii Wasilija Barkhatowa i pod batutą Riccarda Chailly’ego, w oryginalnej wersji z 1934 roku, został przyjęty dwunastominutową owacją na stojąco, co samo w sobie jest deklaracją publiczności, że teatr chce rozmawiać z historią wprost, a nie ją omijać. W roli Katarzyny Izmajłowej zadebiutowała na scenie La Scali amerykańska sopranistka Sara Jakubiak, znana dotąd głównie z ról w operach Wagnera i Straussa. Dla niej to nie tylko prestiżowy występ, ale i symboliczny krok w stronę najtrudniejszego rosyjskiego repertuaru.
Na zewnątrz teatru nie zabrakło protestów – część demonstrantów krytykowała wystawianie rosyjskiego dzieła w sytuacji trwającej wojny w Ukrainie, inni wykorzystywali inaugurację sezonu jako pretekst do manifestacji w sprawie konfliktu na Bliskim Wschodzie. Chailly w wypowiedziach dla mediów podkreślał, że opera Szostakowicza sama w sobie jest aktem sprzeciwu wobec stalinowskiego terroru, a pokazanie jej dziś ma sens właśnie dlatego, że przypomina o losie jednostki niszczonej przez autorytarną władzę. Tym samym otwarcie sezonu stało się nie tylko wydarzeniem artystycznym, ale i mocnym gestem w debacie o tym, jak oddzielać kulturę od bieżącej polityki – albo czy w ogóle da się to zrobić.
4 grudnia w Dżuddzie w Arabii Saudyjskiej rozpoczęła się piąta edycja Red Sea International Film Festival, coraz ważniejszego punktu na mapie światowych imprez filmowych. Już pierwszego wieczoru na czerwonym dywanie pojawili się Aishwarya Rai Bachchan, Queen Latifah, Michael Caine i wielu twórców z krajów arabskich, Azji, Europy i Stanów Zjednoczonych. To właśnie na tej gali Michael Caine odebrał specjalne wyróżnienie za całokształt twórczości – moment, który dodatkowo podkreślił obecność hollywoodzkich gwiazd i symboliczne otwarcie festiwalu na kino międzykulturowe. Zwracano uwagę, że coraz większa liczba premier i gal w Dżuddzie to część szerszej strategii Arabii Saudyjskiej, która chce wizerunkowo wyjść poza stereotyp „kraju naftowego” i pokazać się jako centrum sztuki i rozrywki.
Program tegorocznej edycji łączy kino komercyjne z ambitnym arthouse’em: ważne miejsce zajmuje sekcja „New Vision”, prezentująca obrazy szukające nowych języków filmowych, oraz pasmo poświęcone produkcjom rodzinno-młodzieżowym. W tym tygodniu duże zainteresowanie wywołała arabska premiera filmu „Drowning”, którego pokaz stał się pretekstem do rozmów o kondycji kina w regionie i o tym, jak lokalni twórcy opowiadają o doświadczeniu przemocy, traumy i migracji. Sam festiwal jest także laboratorium polityki kulturalnej – z jednej strony przyciąga wielkie nazwiska, z drugiej mierzy się z pytaniami o wolność twórczą w państwie, które dopiero od kilku lat otwiera kina i organizuje masowe imprezy kulturalne.
7 grudnia zakończył się trwający od połowy listopada 7. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Europy Środkowo-Wschodniej Eufonie, organizowany przez Instytut Adama Mickiewicza i polskie instytucje kultury w dziesięciu miastach – m.in. w Warszawie, Krakowie, Gdańsku, Katowicach, Olsztynie i Bukareszcie. Motywem przewodnim tegorocznej edycji były „Afterglows & Afterimages” – „poświaty i powidoki”, czyli to, co pozostaje w kulturze po wielkich wstrząsach XX wieku. W programie znalazły się zarówno symfoniczne klasyki regionu, jak i nowe utwory kompozytorów z Polski, Rumunii, Czech czy państw bałtyckich. W poprzedni weekend jednym z najgłośniejszych punktów festiwalu był koncert Orkiestry Filharmonii im. George’a Enescu w Krakowie, domykający równolegle trwający polsko-rumuński sezon kulturalny.
Ostatnie dni Eufonii to tradycyjnie czas podsumowań – krytycy podkreślają, że festiwal coraz wyraźniej pełni rolę platformy, na której twórcy z regionu mogą pokazywać swoje utwory w dialogu, a nie w izolacji narodowych tradycji. Z polskiej perspektywy ważne było także to, że koncerty odbywały się nie tylko w wielkich filharmoniach, ale także w mniejszych miastach, co realnie poszerza dostęp do ambitnej muzyki. W tle przewijała się też dyskusja o tym, jak festiwale finansowane ze środków publicznych powinny równoważyć prezentację klasyki, nowych kompozycji i projektów edukacyjnych. Tegoroczna edycja pokazała, że przy odpowiednio przemyślanym programie można jednocześnie budować markę międzynarodowego wydarzenia i wzmacniać lokalne środowiska muzyczne.
5 grudnia nowojorskie Metropolitan Museum of Art otworzyło wystawę „Seeing Silence: The Paintings of Helene Schjerfbeck” – pierwszą tak dużą prezentację twórczości fińskiej malarki w Stanach Zjednoczonych. Schjerfbeck, uznawana za jedną z matek nordyckiego modernizmu, znana jest z oszczędnych, kontemplacyjnych portretów, które łączą minimalizm formy z emocjonalną intensywnością. Ekspozycja, zaplanowana do 5 kwietnia 2026 roku, prezentuje przekrój jej dorobku od wczesnych realistycznych prac po późne, niemal abstrakcyjne autoportrety. Kuratorzy akcentują, że to nie tylko odkrycie „zapomnianej” artystki dla amerykańskiej publiczności, ale też szansa, by inaczej spojrzeć na genealogię modernizmu – nie tylko przez pryzmat Paryża czy Berlina, lecz właśnie Helsinek.
Otwarciu wystawy towarzyszy premiera kolekcji „Tones of Modernism” przygotowanej przez Finnish Design Shop przy współpracy z The Met. Pięć fińskich marek – Artek, Iittala, Lapuan Kankurit, Nikari i Hetkinen – stworzyło limitowane serie mebli, tekstyliów i przedmiotów codziennego użytku inspirowanych paletą, światłem i kompozycją obrazów Schjerfbeck. W praktyce oznacza to np. specjalne wersje stołka Artek Stool 60 w stonowanych, „przygaszonych” barwach oraz zapachy wnętrz, które mają przywoływać atmosferę jej pracowni. Projekt pokazuje, jak wystawa muzealna może wyjść poza mury instytucji i wejść w dialog z designem oraz życiem codziennym – i jak na nowo można opowiadać o relacji między sztuką wysoką, rzemiosłem i kulturą popularną.
5 grudnia w Rothko Museum w Daugavpils na Łotwie ruszył zimowy sezon wystaw, który potrwa do 8 lutego 2026 roku. Instytucja mieszcząca się w dawnych zabudowaniach fortecznych od lat łączy prezentację twórczości Marka Rothki z ekspozycjami sztuki współczesnej – zarówno regionalnej, jak i międzynarodowej. W tym sezonie kuratorzy przygotowali nowe wystawy dialogujące z dziedzictwem malarza, akcentując rolę koloru i światła w budowaniu nastroju, a jednocześnie pozostawili dla publiczności dwie ekspozycje z jesiennego cyklu: „Martinsons Award 2025” oraz „Matchstick in the Sand” litewskiej artystki Mileny Pirštelienė. Otwarcie nowego sezonu było dostępne bezpłatnie, co tradycyjnie przyciągnęło nie tylko stałych bywalców, ale i osoby, które na co dzień rzadko zaglądają do galerii.
Ważnym wątkiem, który przewija się w komentarzach do zimowego programu, jest rola Rothko Museum jako centrum kultury dla całego regionu, a nie tylko „świątyni” jednego artysty. Otwarcie sezonu stało się okazją do spotkań z twórcami, warsztatów dla dzieci i dyskusji o tym, jak sztuka abstrakcyjna może pomagać w opisywaniu współczesnych doświadczeń – od niepokoju związanego z sytuacją geopolityczną po indywidualne przeżycia związane z migracją czy zmianą klimatu. Dzięki takiej formule muzeum skutecznie łączy funkcję miejsca „pielgrzymek” miłośników Rothki z rolą lokalnego domu kultury, który realnie wpływa na to, jak mieszkańcy Daugavpils postrzegają sztukę i swoją tożsamość.
Również 5 grudnia w irlandzkim Limerick rozpoczęła się Hunt Open Submission Exhibition w Hunt Museum, która potrwa do 28 lutego 2026 roku. Jak sama nazwa sugeruje, to ekspozycja wyłoniona w otwartym naborze – swoje prace mogli zgłaszać zarówno uznani artyści, jak i osoby stawiające pierwsze kroki w świecie sztuki. W praktyce przekłada się to na bardzo różnorodny przegląd malarstwa, rzeźby, fotografii i instalacji, w którym obok tematów społecznych i politycznych pojawiają się intymne, osobiste historie. Ważnym elementem formuły jest bezpłatny wstęp na wystawę, co ma obniżyć próg wejścia dla osób, które być może rzadko odwiedzają muzea.
W pierwszym tygodniu trwania ekspozycji uwagę przyciągnęły przede wszystkim prace podejmujące temat kryzysu mieszkaniowego i zmian klimatycznych – dwa problemy, które szczególnie mocno dotykają Irlandię. Organizatorzy podkreślają, że otwarta formuła naboru pozwala zobaczyć, czym żyje lokalna społeczność, bez filtra międzynarodowych trendów czy selekcji wąskiego grona kuratorów. W ten sposób wystawa staje się barometrem nastrojów i przestrzenią, w której sztuka funkcjonuje nie jako odrealniony luksus, lecz jako narzędzie komentowania i przepracowywania rzeczywistości. Dla wielu młodych twórców udział w Hunt Open Submission Exhibition to również pierwsza poważna okazja, by skonfrontować swoją pracę z publicznością i krytyką.
5 grudnia wieczorem w Nobelmuseet w Sztokholmie odbyła się inauguracja wystawy i wydarzenia „Nobel Creations 2025”. Po raz czternasty studenci Beckmans College of Design przygotowali kolekcję strojów inspirowanych tegorocznymi Nagrodami Nobla – w dziedzinie fizyki, chemii, medycyny, literatury, pokoju oraz ekonomii. Projekty, pokazywane podczas specjalnego otwarcia w godzinach 17.00–21.00, próbują przełożyć abstrakcyjne idee naukowe i literackie na język form, faktur i materiałów. Na przykład surowe, geometryczne kroje mogą odnosić się do badań nad strukturą materii, a delikatne, transparentne warstwy – do tematów związanych z pamięcią i kruchością ludzkiego życia poruszanych w nagrodzonych książkach.
Nobel Creations od lat jest jednym z najbardziej lubianych wydarzeń towarzyszących noblowskim ceremoniom – przede wszystkim dlatego, że burzy stereotyp „nudnej nauki” i „oderwanej od życia sztuki wysokiej”. Studenci pracują w ścisłej współpracy z ekspertami z różnych dziedzin, co wymaga od nich nie tylko kreatywności, lecz także umiejętności zrozumienia skomplikowanych koncepcji i przełożenia ich na czytelne symbole. Tegoroczna edycja, zorganizowana w przeddzień tradycyjnych noblowskich uroczystości, pokazała, że dialog między nauką, literaturą, modą i projektowaniem może być nie tylko efektowny wizualnie, ale i głęboko edukacyjny – zwłaszcza dla młodej publiczności, która często po raz pierwszy styka się z nazwiskami noblistów właśnie poprzez kulturę popularną.
W Polsce jednym z istotnych punktów kulturalnego tygodnia był program Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie. W kalendarzu wydarzeń na 5 grudnia wciąż figurowały dwie ważne wystawy: „Siła słów. O językach żydowskich” oraz ekspozycja rzeźb Aliny Szapocznikow „The Voice(s)”. Pierwsza z nich przybliża bogactwo języków używanych przez żydowskie społeczności – od hebrajskiego przez jidysz po ladino – i pokazuje, jak język kształtuje pamięć, tożsamość i relacje z otoczeniem. Druga prezentuje prace jednej z najciekawszych polskich rzeźbiarek XX wieku, która w swojej twórczości mierzyła się z doświadczeniem choroby, Zagłady i emigracji, tworząc przejmujące, często fragmentaryczne przedstawienia ludzkiego ciała.
Choć żadna z tych wystaw nie miała w tym tygodniu spektakularnego „otwarcia” czy finisażu, ich równoległa obecność w programie POLIN dobrze pokazuje, w jakim kierunku idzie polska polityka pamięci: od monumentalnych narracji narodowych ku bardziej zniuansowanym opowieściom o wielogłosowości i wielojęzyczności doświadczeń. Odwiedzający muzeum w pierwszym tygodniu grudnia podkreślali w relacjach w mediach społecznościowych, że to właśnie zestawienie wystawy językowej i rzeźb Szapocznikow pozwala lepiej zrozumieć, jak słowa i materialne ślady – książki, listy, rzeźby, fragmenty ciała – współtworzą pamięć zbiorową. W praktyce oznacza to, że POLIN pozostaje nie tylko miejscem opowiadania historii, ale też laboratorium współczesnej refleksji nad tym, co znaczy być mniejszością i jak można o tym mówić we współczesnej Polsce.
Pierwszy tydzień grudnia to tradycyjnie czas, gdy media publikują zestawienia „najlepszych książek roku”. W 2025 roku szczególnie głośne okazały się listy przygotowane przez dział kulturalny „The Guardian” w ramach cyklu „2025 in culture”. W dniach 2–5 grudnia redakcja opublikowała m.in. zestawienia najlepszych książek z zakresu historii i polityki, nauki i przyrody, literatury faktu, romansów oraz literatury młodzieżowej. Obok głośnych tytułów z dużych wydawnictw znalazły się książki mniejszych oficyn oraz autorów spoza mainstreamu, w tym twórców z mniejszości etnicznych i środowisk dotąd słabo reprezentowanych w głównym nurcie anglojęzycznej krytyki.
Choć takie listy mogą z pozoru wydawać się jedynie marketingową tradycją, w praktyce silnie kształtują to, co czytamy – zarówno w świecie anglojęzycznym, jak i w krajach, gdzie te zestawienia są inspiracją dla tłumaczy, księgarni i czytelników. W pierwszym tygodniu grudnia wiele bibliotek i księgarni podchwyciło „guardianowskie” typy, przygotowując specjalne ekspozycje i polecajki w mediach społecznościowych. Dla autorów znalezienie się w takim zestawieniu oznacza często drugie życie książki, która ukazała się kilka miesięcy wcześniej. Jednocześnie pojawiają się dyskusje o tym, na ile te listy odzwierciedlają różnorodność współczesnej literatury, a na ile utrwalają dominację kilku dużych rynków. Sama debata wokół „najlepszych książek roku” stała się więc jednym z ważnych wydarzeń kulturalnych minionego tygodnia.
Na drugim biegunie powagi, ale z równie dużym oddźwiękiem, znalazł się koncert globalnej girlsbandowej grupy Katseye w San Francisco. Podczas wyprzedanego występu w Bill Graham Civic Auditorium 5 grudnia seria technicznych wpadek – problemy z odsłuchem, przerwy w nagłośnieniu, zakłócenia w podkładach – wyraźnie wybiła artystki z rytmu. Recenzenci relacjonowali, że w pewnym momencie jedna z wokalistek nie powstrzymała przekleństwa pod nosem, co stało się symbolicznym momentem „pęknięcia” popowego spektaklu. Choć publiczność w większości pozostała życzliwa, a zespół dokończył set, po koncercie w mediach społecznościowych rozgorzała dyskusja o standardach organizacji dużych tras i o tym, ile perfekcji widzowie mają prawo oczekiwać od występu na żywo.
Sprawa Katseye dobrze ilustruje szersze napięcie we współczesnej muzyce pop: z jednej strony odbiorcy są przyzwyczajeni do dopieszczonych klipów i występów telewizyjnych, z drugiej – coraz częściej domagają się „prawdziwości” i autentycznych emocji. Gdy coś idzie nie tak, natychmiast trafia do internetu i żyje własnym życiem jako mem, viral czy pretekst do dłuższych analiz. Pierwszy tydzień grudnia pokazał, że także popkultura jest dziś polem poważnych rozmów o warunkach pracy artystów, jakości infrastruktury technicznej i granicach między widowiskiem a realnymi ograniczeniami ludzkich głosów i ciał. Nawet jeśli koncert w San Francisco nie przejdzie do historii jako artystyczny triumf, z pewnością zostanie zapamiętany jako wydarzenie, które uruchomiło ważną dyskusję o tym, czym jest „dobry koncert” w epoce nieustannego nagrywania i oceniania.
Miniony tydzień w kulturze pokazał, jak bardzo zróżnicowany jest dziś krajobraz artystyczny – od monumentalnych premier operowych i festiwali filmowych, przez kameralne wystawy w muzeach regionalnych, aż po listy „najlepszych książek roku” i nieidealne koncerty popowych gwiazd. Wspólnym mianownikiem wielu wydarzeń jest przenikanie się różnych porządków: sztuki wysokiej i popularnej, lokalności i globalności, tradycji i technologii. Dla odbiorców to dobra wiadomość – niezależnie od tego, czy bardziej ciągnie ich do sal koncertowych, galerii, czy na stadionowe koncerty, pierwszy tydzień grudnia 2025 roku przyniósł coś, co mogło ich poruszyć i skłonić do myślenia. A także przypomniał, że kultura – nawet gdy jest „tylko rozrywką” – pozostaje jednym z najważniejszych sposobów, w jaki społeczeństwa opowiadają same o sobie.
AP News – relacja z inauguracji sezonu 2025 w La Scali i nowej produkcji „Lady Macbeth of Mtsensk”: https://apnews.com/article/16c2e518b441c2e36bc2a5677dece11c – opis premiery, obsady i reakcji publiczności.
AP News / Variety – materiały o otwarciu Red Sea International Film Festival 4 grudnia 2025 i uhonorowaniu Michaela Caine’a: https://apnews.com oraz https://variety.com – relacje z czerwonego dywanu, programu i nagród festiwalu.
Instytut Adama Mickiewicza / Warsaw’s Look – informacje o 7. Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Europy Środkowo-Wschodniej Eufonie 2025: https://iam.pl oraz https://warsawslook.pl – opis programu, miast i dat festiwalu.
Wallpaper* – artykuł o wystawie „Seeing Silence: The Paintings of Helene Schjerfbeck” w Metropolitan Museum of Art i kolekcji „Tones of Modernism”: https://www.wallpaper.com – omówienie współpracy The Met i Finnish Design Shop.
Rothko Museum – zapowiedź zimowego sezonu wystaw 5 grudnia 2025 – 8 lutego 2026: https://rothkomuseum.com – daty, tytuły wystaw i informacje o bezpłatnym wstępie w dniu otwarcia.
Hunt Museum – strona wystawy Hunt Open Submission Exhibition w Limerick: https://www.huntmuseum.com – daty, godziny otwarcia i formuła otwartego naboru.
Nobel Prize Museum – zapowiedź wydarzenia „Opening night for Nobel Creations 2025”: https://www.nobelprizemuseum.se – opis projektu studentów Beckmans College of Design i szczegóły wieczoru otwarcia.
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN – kalendarium wydarzeń na 5 grudnia 2025: https://polin.pl – informacje o wystawach „Siła słów. O językach żydowskich” i „The Voice(s)” Aliny Szapocznikow.
The Guardian – cykl „2025 in culture” z listami najlepszych książek roku w różnych kategoriach: https://www.theguardian.com/culture/series/2025-in-culture – przegląd zestawień literackich z pierwszego tygodnia grudnia 2025.
San Francisco Chronicle – recenzja koncertu grupy Katseye w Bill Graham Civic Auditorium 5 grudnia 2025: https://www.sfchronicle.com – opis problemów technicznych i reakcji publiczności.
Redakcja Reklama Kontakt Nasze portale i blogi
Wszelkie prawa zastrzeżone | Dział tematyczny Mindly.pl | Materiały w publikacjach | Zasady korzystania & Polityka prywatności
