Ten tydzień w nauce i edukacji miał dwa równoległe rytmy. Z jednej strony to mocny „sezon konferencyjny” na polskich uczelniach – od tematów stricte medycznych, przez bezpieczeństwo dzieci w świecie cyfrowym, po nauki o życiu i humanistykę. Z drugiej strony światowe instytucje opublikowały i omawiały raporty, które realnie wpływają na polityki publiczne: dostęp do edukacji, kompetencje i nierówności w rozwoju umiejętności. Do tego doszły wydarzenia z obszaru biomedycyny, biologii molekularnej i badań kosmicznych, które pokazują, jak szybko przesuwa się granica tego, co „możliwe” w praktyce klinicznej i technologicznej.
W dniach 10–12 grudnia na Uniwersytecie Jagiellońskim Collegium Medicum odbywa się międzynarodowa konferencja naukowo-szkoleniowa poświęcona 100-leciu uniwersyteckiego kształcenia pielęgniarek w Polsce. To wydarzenie ma znaczenie szersze niż jubileusz. W pielęgniarstwie – podobnie jak w innych zawodach medycznych – edukacja jest dziś kluczowym narzędziem odpowiedzi na starzenie się społeczeństwa, rosnącą złożoność terapii, cyfryzację opieki i permanentny niedobór kadr. Dyskusja o „kolejnym stuleciu” nie jest więc rozmową o historii, tylko o tym, jak projektować programy studiów, praktyki i specjalizacje tak, by absolwenci byli przygotowani do realnych warunków pracy.
Ważnym elementem konferencji jest jej wymiar praktyczny: spotykają się środowiska akademickie, praktycy, instytucje ochrony zdrowia i osoby odpowiedzialne za standardy kształcenia. To zwykle miejsce, w którym wybrzmiewają problemy „systemowe” – od jakości praktyk klinicznych, przez obciążenia biurokratyczne, po kwestię kompetencji zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej. Dla systemu ochrony zdrowia to też sygnał, że bez inwestycji w edukację nie da się poprawiać dostępności świadczeń. Dla studentów i młodych pielęgniarek – że ścieżka rozwoju zawodowego coraz mocniej zależy od tego, jak uczelnie i pracodawcy ułożą współpracę w obszarze kształcenia ustawicznego.
12 grudnia na WPIA UKSW odbywa się ogólnopolska konferencja naukowa „Udostępnione dzieciństwo – małoletni w przestrzeni cyfrowej”. To temat, który w ostatnich latach stał się jednym z najbardziej palących w edukacji i politykach społecznych, bo technologia przestała być dodatkiem do życia dzieci – jest jego naturalnym środowiskiem. Konferencja dotyka problemów, które szkoły i rodzice czują codziennie: publikowanie wizerunku dzieci, ślady cyfrowe, nękanie, presja porównawcza, kontakt z treściami szkodliwymi oraz wpływ algorytmów na zachowania i zdrowie psychiczne.
Wartość takiego wydarzenia polega na tym, że łączy perspektywę prawną z perspektywą instytucjonalną i społeczną. Sama „wiedza o zagrożeniach” nie wystarcza, jeśli nie ma jasnych procedur w szkołach, narzędzi interwencji i spójnego podejścia do edukacji cyfrowej. Z drugiej strony, nadmiernie restrykcyjne podejście też bywa nieskuteczne, bo dzieci uczą się omijać zakazy, a rodzice i szkoła tracą kontakt z realnym obrazem aktywności online. Dlatego debata o małoletnich w cyberprzestrzeni coraz częściej sprowadza się do pytania o równowagę: jak wzmacniać kompetencje i odporność, a jednocześnie zapewniać ochronę prawną i techniczną. To temat, który w 2026 roku będzie wracał regularnie, bo zmieniające się platformy i modele biznesowe serwisów społecznościowych ciągle przesuwają granice ryzyka.
W dniach 11–12 grudnia UMCS organizuje międzynarodową konferencję „Ludowe historie kobiet. Pamięć i doświadczenie”. Choć to wydarzenie humanistyczne, mieści się w centrum współczesnej nauki o społeczeństwie: bada, jak pamięć zbiorowa i narracje o przeszłości kształtują dzisiejszą tożsamość, relacje władzy i sposób, w jaki wspólnoty rozumieją same siebie. W polskim kontekście „historia ludowa” stała się ważnym polem debaty, bo pokazuje, że opowieść o kraju nie kończy się na elitach i wydarzeniach politycznych. A włączenie perspektywy kobiet odsłania doświadczenia dotąd słabiej opisane: pracy, opieki, religijności, migracji, przemocy, aspiracji i codziennych strategii przetrwania.
Konferencje tego typu mają też wymiar edukacyjny: tworzą pomost między badaniami a szkołą, muzeami, lokalnymi instytucjami kultury i mediami. W praktyce ustalenia naukowców przenikają do programów zajęć, projektów społecznych czy wystaw. Istotne jest również to, że „pamięć” bywa dziś tematem konfliktowym – jest narzędziem budowania tożsamości, ale też bywa wykorzystywana w sporach politycznych. Badania nad pamięcią i doświadczeniem nie są więc abstrakcją: pomagają rozbroić uproszczenia, pokazać wielogłos, a czasem nazwać mechanizmy wykluczenia. W tygodniu, w którym dominują dyskusje o edukacji cyfrowej i kompetencjach, taka konferencja przypomina, że bez humanistyki trudno budować dojrzałą debatę społeczną.
12 grudnia odbywa się VIII konferencja doktorantów „Cztery Żywioły – współczesne problemy w naukach o życiu”, współorganizowana m.in. przez Instytut Agrofizyki PAN i SGGW. Wydarzenia doktoranckie są często niedoceniane, a to one pokazują, czym „żyje” nauka na poziomie roboczym: metodami, pomiarami, danymi, nieoczywistymi problemami eksperymentalnymi i próbą łączenia dyscyplin. Nauki o życiu to obszar, w którym interdyscyplinarność jest praktycznie koniecznością – badania nad glebą, wodą, roślinami, mikrobiomem, środowiskiem czy żywnością coraz częściej wymagają łączenia biologii, chemii, fizyki, modelowania i analizy danych.
Ważny jest też format online, który zwiększa dostępność dla uczestników z całej Polski. Dla doktorantów takie konferencje pełnią kilka kluczowych ról: pozwalają trenować prezentację wyników, zbierać krytyczną informację zwrotną i budować sieci współpracy. To wprost przekłada się na jakość rozpraw doktorskich i na przyszłą zdolność do pracy w zespołach projektowych. Z perspektywy uczelni i instytutów to również „termometr” kondycji młodej nauki: jakie tematy dominują, jakie metody się upowszechniają, gdzie są luki sprzętowe i kompetencyjne. Ten tydzień w Polsce pokazał, że edukacja doktorancka coraz mocniej przesuwa się w stronę współpracy i wymiany, a mniej w stronę izolowanej pracy w pojedynkę.
12 grudnia Narodowe Centrum Nauki opublikowało harmonogram konkursów na 2026 rok. Dla osób spoza środowiska może to wyglądać jak „komunikat organizacyjny”, ale w praktyce harmonogram jest jednym z najważniejszych dokumentów planistycznych w polskiej nauce. Określa rytm przygotowywania wniosków, pracy zespołów, rekrutacji do projektów i planowania obciążeń dydaktycznych. Dla młodych naukowców to bywa wręcz mapa decyzji życiowych: kiedy aplikować, kiedy zakładać zespół, jak układać współpracę międzynarodową, czy wchodzić w drogie, wieloletnie wątki badawcze.
W tym samym tygodniu przypominano też o terminach naborów trwających jeszcze w 2025 roku, m.in. w konkursie OPUS 30 (z końcówką przyjmowania wniosków w połowie grudnia). Taki „moment graniczny” – końcówka roku – zwykle intensyfikuje aktywność grantową i stres w zespołach, bo wnioski decydują o finansowaniu etatów, aparatury i badań terenowych na kolejne lata. Publikacja harmonogramu jest więc wydarzeniem systemowym: wpływa na to, czy instytucje planują rekrutacje, jak budują polityki premiowania publikacji i czy są w stanie utrzymać ciągłość badań między projektami. W dłuższym horyzoncie to także narzędzie stabilizacji: przewidywalność konkursów jest jednym z filarów zaufania do systemu.
UNESCO opublikowało nowy globalny raport wzywający do odnowienia zobowiązań wobec prawa do edukacji. Publikacja została powiązana z obchodami Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka oraz 65. rocznicą Konwencji UNESCO przeciw Dyskryminacji w Edukacji, a 9 grudnia w Paryżu odbyło się międzynarodowe symposium poświęcone przyszłości tego prawa. To ważne, bo przesuwa debatę z poziomu „czy edukacja działa” na poziom „komu edukacja realnie przysługuje i kto jest systemowo wypychany na margines”. W wielu krajach nierówności w dostępie do dobrej jakości kształcenia nie wynikają dziś wyłącznie z braku szkół, ale z barier ekonomicznych, terytorialnych, językowych, prawnych lub cyfrowych.
Raport UNESCO jest też sygnałem politycznym: edukacja w 2025 roku przestaje być traktowana wyłącznie jako narzędzie wzrostu gospodarczego, a coraz częściej jako fundament odporności społecznej. Tam, gdzie pogłębiają się konflikty, migracje i kryzysy klimatyczne, edukacja jest jedną z pierwszych usług publicznych, która się „rwie”. A kiedy edukacja się rwie, skutki są wieloletnie: rośnie ubóstwo, przemoc, podatność na manipulację i spada zdolność wspólnot do odbudowy. W tym sensie UNESCO przypomina, że edukacja jest częścią architektury praw człowieka. I że państwa muszą ją traktować jak inwestycję w stabilność, a nie koszt, który można odłożyć na później.
9 grudnia OECD zorganizowało premierę raportu „OECD Skills Outlook 2025” w formule wydarzenia online. To publikacja, która zwykle rezonuje w rządach i administracjach edukacyjnych, bo łączy dane o kompetencjach z polityką rynku pracy, zdrowiem społecznym i produktywnością gospodarki. Kluczowy wątek tegorocznej edycji dotyczy tego, że na rozwój umiejętności silnie wpływają czynniki niezależne od jednostki: płeć, wykształcenie i zawód rodziców, pochodzenie migracyjne, miejsce dorastania czy wiek. Innymi słowy – szkoła i kursy są ważne, ale start w życie bywa ustawiony długo przed pierwszym egzaminem.
W wymiarze praktycznym raport OECD zwykle przekłada się na rekomendacje: jak projektować polityki wyrównywania szans, jak inwestować w uczenie się przez całe życie, jak łączyć edukację formalną z podnoszeniem kompetencji dorosłych i jak tworzyć systemy walidacji umiejętności. W Polsce to temat szczególnie istotny, bo dyskusja o reformach programowych często koncentruje się na treściach, a mniej na mechanizmach wyrównywania szans między regionami i grupami społecznymi. OECD pokazuje, że bez zmiany „otoczenia uczenia się” (dostęp do opieki, wsparcia psychologicznego, infrastruktury cyfrowej, stabilności ekonomicznej) nawet najlepszy program szkolny nie zneutralizuje różnic. Ten tydzień dołożył więc do polskich debat ważny kontekst międzynarodowy: kompetencje są produktem całego ekosystemu, a nie tylko klasy i podręcznika.
9 grudnia amerykańska FDA zatwierdziła pierwszą terapię genową na rzadkie zaburzenie odporności. Takie decyzje są wydarzeniami naukowo-edukacyjnymi nie tylko dlatego, że dotyczą przełomowej technologii, ale dlatego, że natychmiast uruchamiają falę zmian w systemach kształcenia kadr medycznych. Terapie genowe wymagają innego przygotowania klinicystów: od kwalifikacji pacjentów, przez monitorowanie efektów i działań niepożądanych, po organizację ośrodków referencyjnych i ścieżek finansowania. Każde nowe wskazanie zwiększa presję na to, by wiedza o terapiach zaawansowanych była elementem standardowego programu specjalizacji i kształcenia ustawicznego.
W szerszym kontekście zatwierdzenie kolejnej terapii genowej jest też testem dla równości w dostępie do nowoczesnego leczenia. Koszty takich terapii są wysokie, a infrastruktura ośrodków jest ograniczona. Dlatego obok naukowego triumfu pojawia się pytanie o politykę zdrowotną: jak tworzyć mechanizmy, które nie zamienią przełomu w produkt dla nielicznych. W tym sensie FDA nie tylko „dopuszcza lek”, ale uruchamia konieczność budowy kompetencji w systemie i negocjacji społecznych o priorytetach. Tydzień 6–12 grudnia pokazał, że biomedycyna rozwija się szybciej niż klasyczne modele organizacji opieki, a edukacja personelu medycznego staje się jednym z głównych wąskich gardeł wdrażania innowacji.
10 grudnia w Nature ukazały się materiały dotyczące mechanizmu określanego jako „SOS splicing”, który ma pomagać komórkom „ratować” ekspresję genów zakłóconych przez transpozony (ruchome elementy DNA). To klasyczny przykład badań podstawowych, które na pierwszy rzut oka wyglądają „odlegle” od praktyki, ale w rzeczywistości budują fundament pod zrozumienie chorób i rozwój terapii. Transpozony mogą wstawiać się do genów i zaburzać ich prawidłowe działanie. Jeśli organizm ma mechanizm, który potrafi wycinać takie wstawki z RNA (a więc naprawiać sens komunikatu genetycznego), to zmienia to nasze myślenie o stabilności genomu i o tym, jak komórki radzą sobie z „wewnętrznymi pasożytami” DNA.
Znaczenie edukacyjne tej publikacji polega również na tym, że przesuwa dyskusję o splicingu poza klasyczny, podręcznikowy spliceosom. Jeśli istnieją alternatywne systemy rozpoznawania i usuwania fragmentów, to biologia RNA staje się jeszcze bardziej złożona, a zarazem bardziej fascynująca. W praktyce takie odkrycia wchodzą do programów kształcenia biologów, bioinformatyków i lekarzy-genetyków, bo zmieniają mapę pojęć, którymi opisujemy mutacje, ekspresję genów i potencjalne cele terapeutyczne. To też ważny sygnał dla laboratoriów: nowe mechanizmy oznaczają nowe hipotezy do sprawdzenia w kontekście chorób, w których niestabilność genomu i zaburzenia przetwarzania RNA odgrywają rolę.
9 grudnia statek Sojuz MS-27 wylądował w Kazachstanie, przywożąc na Ziemię dwóch rosyjskich kosmonautów oraz amerykańskiego astronautę. To wydarzenie – choć „techniczne” – ma duże znaczenie dla edukacji i nauki, bo misje załogowe są platformą do badań w warunkach mikrograwitacji oraz do testowania procedur medycznych i inżynieryjnych. Każdy powrót załogi jest też momentem intensywnych badań medycznych: analizuje się adaptację organizmu do warunków kosmicznych, zmiany w układzie mięśniowo-szkieletowym, krążeniu, odporności i funkcjach poznawczych. Te dane później przekładają się na przygotowanie kolejnych lotów i na planowanie misji długoterminowych.
W tle pozostaje wymiar polityczny, który jednak w nauce kosmicznej ma realne konsekwencje organizacyjne: mimo napięć geopolitycznych wciąż utrzymują się elementy współpracy umożliwiające wymiany załóg i ciągłość funkcjonowania stacji orbitalnych. Dla opinii publicznej to często jedyny widoczny fragment pracy tysięcy ludzi: moment, w którym kapsuła dotyka ziemi. Dla edukacji – to potężny bodziec inspiracyjny, bo misje załogowe są jednym z nielicznych obszarów nauki, które potrafią przyciągnąć młodych ludzi do fizyki, inżynierii i medycyny. Ten tydzień przypomniał, że kosmos jest jednocześnie laboratorium, szkołą i sprawdzianem kompetencji systemów technologicznych.
Źródła
https://en.uj.edu.pl/events-calendar – kalendarz wydarzeń UJ (konferencja 10–12.12.2025 o 100-leciu uniwersyteckiego kształcenia pielęgniarek w Polsce).
https://wpia.uksw.edu.pl/wydarzenia/ogolnopolska-konferencja-naukowa-udostepnione-dziecinstwo-maloletni-w-przestrzeni-cyfrowej-12-grudnia-2025-r-wpia-uksw/ – zapowiedź konferencji UKSW 12.12.2025 o małoletnich w przestrzeni cyfrowej.
https://www.umcs.pl/pl/aktualnosci,22413,ludowe-historie-kobiet-pamiec-i-doswiadczenie-miedzynarodowa-konferencja-naukowa,176773.chtm – informacja UMCS o konferencji 11–12.12.2025 „Ludowe historie kobiet. Pamięć i doświadczenie”.
https://www.sggw.edu.pl/konferencja-naukowa-cztery-zywioly-wspolczesne-problemy-w-naukach-o-zyciu/ – zapowiedź konferencji doktoranckiej 12.12.2025 „Cztery Żywioły – współczesne problemy w naukach o życiu”.
https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2025-12-12-harmonogram-konkursow-ncn-2026 – komunikat NCN z 12.12.2025 o harmonogramie konkursów na 2026 rok.
https://www.ncn.gov.pl/konkursy-krajowe – strona NCN z aktualnymi konkursami i terminami (w tym nabór do OPUS 30 do 15.12.2025).
https://www.unesco.org/en/articles/new-unesco-report-calls-renewed-commitment-right-education – komunikat UNESCO o raporcie dotyczącym prawa do edukacji (publikacja i kontekst 9.12.2025).
https://indico.un.org/e/RtE2025 – strona wydarzenia UNESCO: International Symposium on the Future of the Right to Education (9.12.2025, Paryż).
https://www.oecd.org/en/events/2025/12/launch-of-oecd-skills-outlook-2025.html – strona OECD dot. premiery „OECD Skills Outlook 2025” (9.12.2025) i zakresu raportu.
https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/fda-approves-first-gene-therapy-rare-immune-disorder-2025-12-09/ – depesza Reuters o zatwierdzeniu przez FDA pierwszej terapii genowej na rzadki niedobór odporności (9.12.2025).
https://www.nature.com/articles/s41586-025-09853-8 – artykuł w Nature opisujący mechanizm „SOS splicing” (publikacja w grudniu 2025).
https://www.nature.com/articles/d41586-025-03734-w – omówienie Nature: „SOS splicing” jako mechanizm ratujący geny przed inwazyjnym DNA (10.12.2025).
https://www.reuters.com/science/spacecraft-brings-russians-american-back-earth-russias-space-agency-says-2025-12-09/ – depesza Reuters o lądowaniu Sojuza MS-27 i powrocie załogi (9.12.2025).
Redakcja Reklama Kontakt Nasze portale i blogi
Wszelkie prawa zastrzeżone | Dział tematyczny Mindly.pl | Materiały w publikacjach | Zasady korzystania & Polityka prywatności
