Ostatni tydzień lipca przyniósł ważne informacje dotyczące finansowania polskiej oświaty, edukacji dorosłych, sytuacji absolwentów uczelni oraz nowych badań prowadzonych z udziałem polskich naukowców. Na świecie uwagę przyciągnęły odkrycia astronomiczne, przygotowania do startu nowego teleskopu NASA, badania mikroorganizmów na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej oraz działania mające przygotować systemy edukacyjne do zmian demograficznych i rozwoju sztucznej inteligencji. Wspólnym elementem wielu wydarzeń było poszukiwanie sposobów wykorzystania technologii bez osłabiania roli nauczycieli, naukowców i samodzielnego myślenia.
29 lipca w Dzienniku Ustaw opublikowano rozporządzenie Ministra Edukacji określające sposób podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego w 2027 roku. Przepisy weszły w życie 31 lipca. Algorytm uwzględnia zadania wykonywane przez poszczególne samorządy, liczbę uczniów, typy szkół, ich położenie oraz dodatkowe potrzeby edukacyjne. Rokiem bazowym dla części obliczeń będzie rok szkolny 2025/2026. Znaczenie dokumentu wykracza poza techniczne zasady rozliczeń, ponieważ przyjęte wagi wpływają na wysokość środków przeznaczanych na prowadzenie szkół, przedszkoli i placówek specjalistycznych.
Dodatkowe przeliczniki przewidziano między innymi dla uczniów szkół podstawowych znajdujących się na terenach wiejskich i w miastach liczących do pięciu tysięcy mieszkańców. Algorytm uwzględnia również uczniów z niepełnosprawnościami, niewielkie oddziały szkolne, kształcenie zawodowe oraz zadania wymagające większych nakładów niż standardowa edukacja. Dla samorządów szczególne znaczenie ma to, czy dodatkowe środki wystarczą na pokrycie rzeczywistych kosztów wynagrodzeń, ogrzewania, transportu uczniów i utrzymania małych placówek. Rozporządzenie będzie więc jednym z podstawowych dokumentów wykorzystywanych przy planowaniu lokalnych budżetów oświatowych na następny rok.
27 lipca Uniwersytet Warszawski poinformował, że oferta Uniwersytetu Otwartego UW na pierwszy trymestr roku akademickiego 2026/2027 obejmie 367 kursów, w tym 131 nowych propozycji. Pełny program ma zostać opublikowany 3 sierpnia, a zapisy rozpoczną się 5 sierpnia. Zajęcia będą prowadzone stacjonarnie, przez internet oraz w formule weekendowej. Mogą w nich uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i posiadają konto słuchacza. Uniwersytet Otwarty nie wymaga zdawania egzaminów wstępnych ani posiadania wcześniejszego wykształcenia kierunkowego.
Kursy podzielono na sześć obszarów: Kultury i Idee, Języki Świata, Człowiek i Społeczeństwo, Prawo, Biznes i IT, Nauka i Środowisko oraz Rekreacja i Hobby. Wśród nowych tematów znalazły się między innymi komunikacja w świecie mediów i sztucznej inteligencji, wielokulturowość, dziennikarstwo śledcze, historia fotografii, ekonomia dla humanistów i samoobrona. Rozbudowana oferta pokazuje rosnące znaczenie uczenia się przez całe życie. Coraz więcej osób poszukuje krótszych form edukacji, które nie prowadzą do uzyskania kolejnego dyplomu, ale pomagają rozwijać konkretne kompetencje zawodowe, językowe, społeczne lub osobiste.
29 lipca Uniwersytet Warszawski przedstawił wyniki oparte na systemie Ekonomiczne Losy Absolwentów. Dwa kierunki studiów drugiego stopnia prowadzone na UW zajęły pierwsze miejsca w zestawieniu stacjonarnych programów, których absolwenci osiągali najwyższe wynagrodzenia w pierwszym roku po otrzymaniu dyplomu. Absolwenci informatyki zarabiali przeciętnie ponad 17 tys. zł brutto miesięcznie, natomiast osoby kończące Quantitative Finance ponad 16 tys. zł. Analiza dotyczyła absolwentów rocznika 2024.
System ELA wykorzystuje dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz systemu POL-on, dzięki czemu nie opiera się wyłącznie na ankietach i deklaracjach byłych studentów. Umożliwia analizowanie wynagrodzeń, okresów bezrobocia, czasu poszukiwania pracy, samozatrudnienia oraz dalszej edukacji. Wyniki nie oznaczają, że każdy absolwent danego kierunku otrzyma wynagrodzenie zbliżone do podanej średniej. Pokazują jednak utrzymujące się zapotrzebowanie na specjalistów posiadających zaawansowane umiejętności informatyczne, matematyczne, analityczne i finansowe. Dane mogą być pomocne dla kandydatów, ale powinny być oceniane razem z wymaganiami kierunku, własnymi zainteresowaniami i sytuacją na lokalnym rynku pracy.
28 lipca Uniwersytet Warszawski poinformował o badaniach dotyczących spontanicznego powstawania struktur helikalnych w ciekłych kryształach. Wśród autorów publikacji zamieszczonej w czasopiśmie „Nature Communications” znaleźli się naukowcy z Wydziału Chemii UW, Uniwersytetu w Aberdeen i Uniwersytetu w Mariborze. Badacze wykazali, że cząsteczki achiralne, czyli niewykazujące same w sobie skrętności i nieposiadające dwóch lustrzanych form, mogą samoorganizować się w złożone struktury przypominające helisy.
Zaobserwowane układy posiadały kilka poziomów organizacji, co dostarcza nowych informacji o mechanizmach spontanicznego łamania symetrii lustrzanej w miękkiej materii. Zjawiska tego rodzaju są ważne dla zrozumienia sposobu, w jaki stosunkowo proste cząsteczki mogą tworzyć znacznie bardziej skomplikowane materiały. Badania mają przede wszystkim charakter podstawowy, ale ich wyniki mogą w przyszłości wspierać projektowanie materiałów o specjalnych właściwościach optycznych, fotonicznych i sensorycznych. Mogłyby one znaleźć zastosowanie między innymi w czujnikach, urządzeniach sterujących światłem oraz nowych typach wyświetlaczy.
27 lipca Uniwersytet Warszawski przedstawił wyniki międzynarodowego projektu z udziałem dr. Luisa Ricardo Fernandesa z Wydziału Archeologii UW. Badacze analizowali kości i zęby 101 osób pochodzących z 37 stanowisk archeologicznych zlokalizowanych w biomach Cerrado, Caatinga i Lasu Atlantyckiego. Analizy izotopów węgla i azotu pozwoliły odtworzyć skład diety dawnych mieszkańców środkowo-wschodniej części Ameryki Południowej. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Science Advances”.
Badania wykazały, że przedkolonialne społeczności Cerrado nie opierały się wyłącznie na łowiectwie, zbieractwie ani prostej monokulturze. Stosowały rozwinięte systemy polikulturowe, w których kukurydzę łączono z innymi roślinami. Mieszkańcy dużych otwartych osad spożywali szczególnie dużo kukurydzy, podczas gdy grupy zamieszkujące schroniska skalne miały bardziej zróżnicowaną dietę. Odkrycie podważa wcześniejsze wyobrażenie o niewielkich i mobilnych grupach żyjących na tym terenie. Wskazuje, że istniały tam stałe osady liczące setki mieszkańców oraz zaawansowane sposoby produkcji żywności dostosowane do warunków tropikalnej sawanny.
31 lipca Uniwersytet Warszawski opisał wyniki międzynarodowego badania dotyczącego kontaktu użytkowników Facebooka i Instagrama z treściami pochodzącymi z niewiarygodnych źródeł. W zespole uczestniczyła prof. Magdalena Wojcieszak z Centrum Doskonałości w Naukach Społecznych UW i Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis. Naukowcy analizowali dane dorosłych użytkowników w Stanach Zjednoczonych w okresie poprzedzającym wybory prezydenckie w 2020 roku, podczas głosowania i bezpośrednio po nim.
W eksperymencie terenowym widoczność treści z niewiarygodnych źródeł została ograniczona o około 70%. Zmiana skutecznie zmniejszyła ekspozycję uczestników na takie materiały, ale nie spowodowała mierzalnych zmian ich postaw i przekonań. Badacze ustalili również, że przeciętny użytkownik widział stosunkowo mało treści pochodzących z niewiarygodnych źródeł, a ekspozycja koncentrowała się w ograniczonej grupie osób. Wyniki nie oznaczają, że dezinformacja jest nieszkodliwa. Wskazują jednak, że samo ograniczenie jej widoczności może nie wystarczyć do szybkiej zmiany poglądów, szczególnie u użytkowników posiadających już silnie utrwalone przekonania.
27 lipca NASA poinformowała o obserwacji rzadkiego zdarzenia, podczas którego masywna czarna dziura rozerwała gwiazdę znajdującą się zbyt blisko niej. Zjawisko, nazywane rozerwaniem pływowym, zostało zarejestrowane przez obserwatorium Neil Gehrels Swift oraz inne instrumenty. Czarna dziura ma masę około miliona Słońc, a jej galaktyka znajduje się mniej więcej 750 mln lat świetlnych od Ziemi. Szczególne znaczenie odkrycia wynika z położenia obiektu daleko od centrum galaktyki.
Supermasywne czarne dziury są zwykle wykrywane w centralnych częściach galaktyk. W tym przypadku naukowcy rozważają między innymi możliwość, że kilka galaktyk zderzyło się ze sobą, a oddziaływania grawitacyjne wyrzuciły jedną z czarnych dziur w stronę obrzeży. Innym wyjaśnieniem jest trwające wchłanianie galaktyki karłowatej przez większy układ. Sama czarna dziura byłaby trudna do zauważenia, gdyby nie zaczęła pochłaniać materii rozerwanej gwiazdy. Odkrycie potwierdza, że obserwowanie podobnych rozbłysków może być skuteczną metodą wyszukiwania ukrytych czarnych dziur znajdujących się poza centrami galaktyk.
27 lipca NASA poinformowała o zakończeniu tankowania Kosmicznego Teleskopu Nancy Grace Roman. Operację przeprowadzono 25 lipca w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego na Florydzie. Do obserwatorium załadowano około 290 galonów hydrazyny. Paliwo będzie potrzebne do wykonywania manewrów po odłączeniu teleskopu od rakiety, podczas podróży oraz w trakcie utrzymywania właściwej pozycji w pobliżu punktu Lagrange’a L2, znajdującego się około 1,6 mln kilometrów od Ziemi.
NASA i SpaceX wyznaczyły najwcześniejszy termin startu na 30 sierpnia 2026 roku. Teleskop ma zostać wyniesiony przez rakietę Falcon Heavy, ale termin może zostać zmieniony ze względów technicznych lub pogodowych. Roman będzie badał między innymi ciemną energię, rozwój galaktyk i planety pozasłoneczne. Jego instrument szerokiego pola pozwoli obserwować duże fragmenty nieba z jakością obrazu porównywalną z teleskopem Hubble’a. Ilość zatankowanego paliwa ma wystarczyć na pięcioletnią misję podstawową i może umożliwić jej przedłużenie o kolejnych pięć lat.
27 lipca NASA przedstawiła wyniki badań opartych na obserwacjach wykonanych przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a. Naukowcy ustalili, że tempo powstawania nowych gwiazd w Galaktyce Andromedy systematycznie zmniejsza się od około 500 mln lat. Jeszcze 500 mln lat temu galaktyka tworzyła gwiazdy o łącznej masie zbliżonej do masy Słońca rocznie. Około 40 mln lat temu tempo spadło do połowy tej wartości, a obecnie wynosi około jednej piątej masy Słońca rocznie.
Duża część niedawnej aktywności gwiazdotwórczej koncentrowała się w pierścieniu oddalonym o około 32 tys. lat świetlnych od centrum Andromedy. To właśnie osłabienie procesów zachodzących w tym obszarze w znacznym stopniu odpowiada za spadek obserwowany w całej galaktyce. Badacze nie znaleźli dowodów, że główną przyczyną jest gwałtowny brak gazu potrzebnego do tworzenia gwiazd. Bardziej prawdopodobne jest stopniowe wygaszanie wcześniejszego okresu intensywnej aktywności. Andromeda znajduje się około 2,5 mln lat świetlnych od Ziemi i jest jednym z najważniejszych obiektów pozwalających badać ewolucję dużych galaktyk spiralnych.
28 lipca Europejska Agencja Kosmiczna przedstawiła eksperyment GEARS, prowadzony na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Nazwa projektu jest skrótem od Genomic Enumeration of Antibiotic Resistance in Space. Astronauci wykorzystują szczelne stanowisko Life Sciences Glovebox, które umożliwia bezpieczne przygotowywanie próbek biologicznych. Badania dotyczą bakterii występujących na powierzchniach stacji oraz genów odpowiadających za oporność na antybiotyki i przystosowanie do trudnych warunków.
Powierzchnie stacji są monitorowane pod względem mikrobiologicznym od 2000 roku. Dwa często występujące na niej gatunki bakterii wykazały nie tylko oporność na część antybiotyków, ale także tolerancję na wysychanie, niedobór składników odżywczych i środki dezynfekujące. Może to stanowić problem podczas długich misji, gdy układ odpornościowy astronautów jest osłabiony, a zapasy leków pozostają ograniczone. Badanie sposobów, w jakie mikroorganizmy przeżywają w zamkniętym środowisku stacji, może pomóc w ochronie przyszłych załóg oraz dostarczyć informacji przydatnych w zwalczaniu zakażeń i oporności bakterii na Ziemi.
30 lipca UNESCO przedstawiło analizę przygotowaną wspólnie z Komisją Gospodarczą Narodów Zjednoczonych ds. Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Według prognoz pomiędzy 2020 a 2050 rokiem liczba osób w wieku szkolnym w Ameryce Łacińskiej zmniejszy się o 38,3 mln. Przyczyną jest długotrwały spadek liczby urodzeń. Współczynnik dzietności w regionie obniżył się z około 5,8 dziecka na kobietę w 1950 roku do około 1,8 obecnie, chociaż tempo zmian jest różne w poszczególnych państwach i regionach.
Mniejsza liczba uczniów wpłynie na zapotrzebowanie na nauczycieli, wykorzystanie budynków szkolnych i sposób dzielenia środków publicznych. UNESCO ostrzegło jednak, że spadek liczby dzieci nie powinien automatycznie prowadzić do ograniczania budżetów oświatowych. Około 41% młodych mieszkańców regionu nadal nie kończy szkoły średniej, a dostęp do edukacji przedszkolnej jest daleki od powszechnego. Uwolnione zasoby można przeznaczać na zmniejszenie liczebności klas, rozszerzenie pomocy uczniom, szkolenie nauczycieli i poprawę edukacji zawodowej. Planowanie musi uwzględniać także migracje oraz duże różnice pomiędzy miastami i obszarami wiejskimi.
29 i 30 lipca w Windhuku odbyły się warsztaty UNESCO poświęcone zapewnianiu jakości w szkolnictwie wyższym. Uczestniczyli w nich specjaliści z 19 uczelni i instytucji z Botswany oraz Namibii. Spotkanie dotyczyło między innymi metod oceniania, projektowania programów, cyfrowej transformacji, akredytacji oraz wzajemnego uznawania kwalifikacji. Tematy są szczególnie ważne ze względu na szybki wzrost liczby studentów i coraz większą mobilność osób studiujących pomiędzy państwami regionu.
W Namibii liczba studentów zwiększyła się o 30% pomiędzy 2020 a 2024 rokiem, natomiast w Botswanie liczba studentów zagranicznych wzrosła o 68% pomiędzy 2022 a 2023 rokiem. Podczas warsztatów dużo miejsca poświęcono generatywnej sztucznej inteligencji. Uczelniom zalecono tworzenie jasnych zasad jej wykorzystywania, szkolenie wykładowców i ochronę wiarygodności ocen oraz dyplomów. Technologia ma wspierać kształcenie, ale nie powinna zastępować odpowiedzialności nauczyciela ani kompetencji takich jak krytyczne myślenie, ocena informacji, kreatywność i samodzielne podejmowanie decyzji.
30 lipca UNESCO opublikowało podsumowanie międzynarodowej konferencji „Edukacja, która inspiruje innowacje”, zorganizowanej wspólnie z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju i inicjatywą Tecnologías para Aprender. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 300 osób. Przedstawiono raport zarządczy i siedem opracowań dotyczących między innymi szkolenia nauczycieli, sztucznej inteligencji, zamówień publicznych, finansowania cyfrowej edukacji, naprawy sprzętu oraz wykorzystywania technologii podczas zajęć.
Kolumbijska strategia zakłada odejście od modelu, w którym głównym miernikiem cyfryzacji jest liczba komputerów dostarczonych do szkół. Sprzęt i dostęp do internetu pozostają potrzebne, ale same nie gwarantują poprawy wyników nauczania. Technologie mają być wybierane na podstawie celów pedagogicznych, potrzeb konkretnej szkoły i lokalnej społeczności. Uczestnicy zwracali uwagę na ryzyko powierzania sztucznej inteligencji takich zadań jak samodzielne pisanie, argumentowanie i rozwiązywanie problemów. Zamiast całkowitego zakazu lub bezkrytycznego wdrażania zaproponowano eksperymentowanie, ocenę efektów i zachowanie odpowiedzialności po stronie ucznia oraz nauczyciela.
Wydarzenia ostatniego tygodnia lipca pokazały, że współczesna nauka coraz częściej łączy bardzo odległe dziedziny. Badania kosmiczne mogą pomagać w poznawaniu oporności bakterii, archeologia dostarcza wiedzy o zrównoważonych systemach rolniczych, a analiza mediów społecznościowych pozwala dokładniej ocenić rzeczywisty wpływ dezinformacji. W edukacji najważniejszym wyzwaniem pozostaje natomiast dostosowanie systemów do zmian demograficznych, technologicznych i zawodowych. Sztuczna inteligencja może wspierać uczenie się, ale jej użycie wymaga jasnych zasad, przygotowania nauczycieli i ochrony umiejętności samodzielnego myślenia.
https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1013/ogl/pol – rozporządzenie Ministra Edukacji z 27 lipca 2026 roku określające sposób podziału potrzeb oświatowych pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego w 2027 roku.
https://www.uw.edu.pl/ponad-360-kursow-uouw/ – informacja Uniwersytetu Warszawskiego o 367 kursach Uniwersytetu Otwartego UW i terminie rozpoczęcia zapisów.
https://www.uw.edu.pl/ekonomiczne-losy-absolwentow/ – omówienie wyników systemu Ekonomiczne Losy Absolwentów dotyczących wynagrodzeń absolwentów informatyki i Quantitative Finance.
https://www.uw.edu.pl/roznorodnosc-struktur-helikalnych-w-krysztalach/ – informacja o badaniach struktur helikalnych tworzonych przez achiralne cząsteczki w ciekłych kryształach.
https://www.uw.edu.pl/systemy-polikulturowe-w-brazylijskim-cerrado/ – opis badań nad przedkolonialnymi systemami polikulturowymi w brazylijskim Cerrado.
https://www.uw.edu.pl/ekspozycja-tresci-w-mediach-spolecznosciowych/ – omówienie badania wpływu ograniczenia treści z niewiarygodnych źródeł na użytkowników Facebooka i Instagrama.
https://science.nasa.gov/missions/swift/nasas-swift-sees-wandering-mega-black-hole-shredding-star/ – komunikat NASA o wykryciu czarnej dziury rozrywającej gwiazdę na obrzeżach odległej galaktyki.
https://science.nasa.gov/blogs/roman/2026/07/27/nasa-fuels-roman-space-telescope-for-late-august-launch/ – informacja NASA o zatankowaniu Kosmicznego Teleskopu Nancy Grace Roman przed planowanym startem.
https://science.nasa.gov/missions/hubble/nasas-hubble-shows-star-formation-in-andromeda-galaxy-winding-down/ – wyniki badań dotyczących stopniowego zmniejszania się tempa powstawania gwiazd w Galaktyce Andromedy.
https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Videos/2026/07/GEARS_monitoring_antibiotic_resistance_in_space – materiał Europejskiej Agencji Kosmicznej o eksperymencie GEARS i badaniu oporności bakterii na antybiotyki.
https://www.unesco.org/es/articles/america-latina-tendra-38-millones-de-personas-menos-en-edad-escolar-hacia-2050-claves-para-adaptar – analiza UNESCO i CEPAL dotycząca wpływu spadku liczby urodzeń na systemy edukacyjne Ameryki Łacińskiej.
https://www.unesco.org/en/articles/botswana-and-namibia-strengthen-quality-assurance-prepare-higher-education-digital-age – informacja UNESCO o warsztatach dotyczących jakości szkolnictwa wyższego, uznawania kwalifikacji i odpowiedzialnego wykorzystywania AI.
https://www.unesco.org/en/articles/colombia-advances-toward-people-centered-digital-education-support-unesco-and-undp – podsumowanie konferencji dotyczącej kolumbijskiej polityki cyfrowej edukacji i programu Tecnologías para Aprender.
Redakcja Reklama Kontakt Nasze portale i blogi
Wszelkie prawa zastrzeżone | Dział tematyczny Mindly.pl | Materiały w publikacjach | Zasady korzystania & Polityka prywatności
