Jeszcze kilkanaście lat temu wieść o śmierci krążyła pocztą pantoflową: telefon do najbliższych, klepsydra na klatce, ogłoszenie w prasie. Dziś informacja o odejściu trafia do nas przez powiadomienie. Wyświetla się tuż obok wiadomości o promocji w sklepie i zdjęcia znajomych z wakacji. Nasze życie przeszło do sieci – więc i żałoba, nie pytając nikogo o zgodę, przeszła tam razem z nami. Ten felieton jest o tym, jak mądrze przeżywać stratę w epoce social mediów: bez krzywdy dla pamięci zmarłego, bez przemocy wobec żyjących, bez naruszania prywatności – i z odrobiną delikatności, na którą każdy w żałobie zasługuje.
Po pierwsze – bo tam już jesteśmy. Media społecznościowe to nasze główne narzędzie komunikacji: z rodziną rozsianą po świecie, z klasą z podstawówki, z dawnym współlokatorem. Gdy ktoś umiera, to właśnie tam „dociera się” do największej liczby osób w najkrótszym czasie. Po drugie – bo sieć daje natychmiastowe wsparcie: komentarze, wiadomości prywatne, wspomnienia, zdjęcia, które inni zachowali, a myśmy ich nie mieli. Po trzecie – bo Internet tworzy miejsce pamięci: przestrzeń, do której można wracać bez względu na odległość i porę dnia. Taka „cyfrowa kapliczka” bywa realną pomocą: pozwala przeżywać żałobę we wspólnocie, nawet jeśli fizycznie jesteśmy osobno.
Jednak w sieci łatwo zgubić kruchość chwili. Publiczna żałoba bywa mieszana z autopromocją i popisem elokwencji. To, co miało być wspomnieniem, zmienia się w zawody na najładniejszy post. A przecież żałoba nie jest spektaklem. Zanim cokolwiek napiszemy, zadajmy sobie proste pytanie: Komu to ma pomóc? Jeśli rodzinie i przyjaciołom – opowiedzmy krótko o dobrej rzeczy, którą pamiętamy. Jeśli przede wszystkim nam – może lepsza będzie wiadomość prywatna niż publiczny wpis?
Komunikat o śmierci to nie breaking news. Najbliższych informujemy kanałami bezpośrednimi – telefonem, wiadomością do konkretnej osoby. Wpis publiczny sens ma dopiero wtedy, gdy wiadomo już, że rodzina chce taką informację upublicznić. Warto zapamiętać prostą kolejność: najpierw telefon do najbliższych, potem grupy, na końcu – ściana. I jeszcze jedno: nie publikujmy danych, których rodzina nie podaje (przyczyny śmierci, szczegóły medyczne, adresy). „Wiem, ale nie powiem” to kiepska postawa – ale „wiem, więc napiszę” bywa gorsza.
Większe serwisy nie pozostawiły żałoby samopas. Udostępniają narzędzia, które porządkują sytuację prawnie i technicznie – i które warto ustawić za życia:
To nie są suche ustawienia – to element cyfrowego testamentu. Kilka minut dziś może oszczędzić bliskim miesięcy bezradności jutro.
Społecznościowy „rynek” daje wsparcie i przynosi chaos. Z jednej strony – setki gestów solidarności. Z drugiej – ryzyko wtargnięcia w prywatne życie i „zaszumienia” milczenia, które bywa potrzebne. Szukajmy złotego środka: stwórzmy jedno oficjalne miejsce informacji (np. wydarzenie pogrzebowe, grupa rodzinna), a pozostałe kanały poprośmy, by do niego odsyłały. Wspólnota nie polega na tym, że każdy mówi we własnym imieniu – lecz że mówi wspólnym głosem tam, gdzie trzeba.
Nastolatki przeżywają stratę językiem platform, na których żyją. Tworzą playlisty, shorty, montują wspomnienia w formacie pionowym. To nie jest „złe” – to ich alfabet. Rolą dorosłych jest towarzyszyć, nie cenzurować. Zadbajmy o bezpieczeństwo (brak danych wrażliwych, wyłączone lokalizacje, prywatność profilu), podsuwajmy mądre formy wyrażania emocji (pisanie listów do zmarłego, nagrywanie wspomnień tylko dla rodziny). I pamiętajmy: jeśli młody człowiek prosi o przerwę od sieci, to znak do uszanowania, nie do niepokoju.
Dla wielu rodzin śmierć psa czy kota jest uderzeniem równie bolesnym jak utrata członka rodziny. W sieci szybciej jednak pada wyrok: „Przesadzasz”. Tymczasem badania pokazują, że taki smutek bywa niedoceniany i osamotniony. Warto więc traktować go poważnie: z tym samym szacunkiem dla słów, zdjęć, rytuałów pożegnania. To także okazja, by uczyć dzieci empatii – wobec żywych i wobec pamięci.
W praktyce bywa i tak, że czyjś profil „żyje” wiele lat po śmierci – z automatycznymi przypomnieniami urodzin, zaproszeniami do gier, reklamami. To bolesne dla bliskich i niepotrzebne dla wszystkich. Właśnie dlatego warto z góry wskazać osobę, która zajmie się naszymi profilami i plikami. Jeśli to zaniedbaliśmy – bliscy mogą poprosić platformę o memorializację lub usunięcie konta, ale procedura bywa wymagająca. Nie zostawiajmy im tego na głowie.
Sieć potrafi ukoić, ale nie zastąpi herbaty na stole i milczenia w jednym pokoju. Jeśli bliscy są „tuż obok” – bądźmy z nimi. Zamiast 50 komentarzy wybierzmy dwa telefony i jedną wizytę. Przynieśmy zupę. Zaproponujmy spacer. Skonsultujmy z rodziną, czy chcą, byśmy organizowali „zbiórkę w sieci”. A jeśli chcą – pomóżmy to zrobić porządnie, z pełną transparentnością.
Cyfrowe życie nie jest wrogiem żałoby. Jest jej nową sceną – a od nas zależy, czy będzie to scena z czułą ciszą i wspomnieniami, czy hałaśliwy plac, gdzie algorytmy mieszają ból z rozrywką. Mamy narzędzia, by pamiętać po ludzku: ustawienia kont, rytuały, język delikatności. Wykorzystajmy je. Wspominajmy tak, by pamięć nie była filarem ego, tylko darem dla tych, którzy zostają.
Autor: Grzegorz Wiśniewski, red. naczelny Mindly.pl, CEO Soluma Group, CEO Soluma Interactive.
Redakcja Reklama Kontakt Nasze portale i blogi
Wszelkie prawa zastrzeżone | Dział tematyczny Mindly.pl | Materiały w publikacjach | Zasady korzystania & Polityka prywatności
