Końcówka listopada 2025 roku pokazała, jak różnorodnie potrafi wyglądać współczesna kultura – od awangardowych festiwali muzycznych w Europie, przez globalne święto kina art-house, po literacko-kulinarne świętowanie tytułu Miasta Kreatywnego UNESCO. Równolegle instytucje międzynarodowe podejmowały decyzje w sprawach dziedzictwa, artyści organizowali zbiórki po niszczącym huraganie, a muzea i miasta przygotowywały się do zimowej odsłony sezonu kulturalnego. Poniżej przegląd najważniejszych, wybranych wydarzeń z Polski i świata, które w minionym tygodniu najmocniej kształtowały dyskusję o kulturze, dziedzictwie i roli sztuki.
W Huddersfield w północnej Anglii trwa jedna z najważniejszych imprez poświęconych muzyce współczesnej – Huddersfield Contemporary Music Festival. To największy w Wielkiej Brytanii międzynarodowy festiwal nowej muzyki, który od lat 70. przyciąga kompozytorów i wykonawców eksperymentalnych z całego świata. Tegoroczna edycja przyniosła ponad 30 prapremier oraz program rozpięty między akustyką a elektroniką. Recenzje otwarcia podkreślały niezwykłą precyzję wykonawczą, np. w nowej wersji „Canon Mensurabilis” litewskiego kompozytora Rytisa Mažulisa – utwór stopniowo „przejmowała” elektronika, zacierały się granice między tym, co grane na żywo, a tym, co odtwarzane z taśmy. Nie mniej sugestywnie wypadł godzinny „Motor Tapes” Sarah Hennies, gdzie obok tradycyjnych instrumentów pojawiły się tak nieoczekiwane obiekty jak spieniacz do mleka czy pęk kluczy, zamienione w elementy warstwy rytmicznej. Festiwal pokazuje, że muzyka współczesna nie musi być hermetyczna – organizatorzy stawiają na dostępne ceny biletów, spotkania z twórcami i wydarzenia towarzyszące, które mają oswoić publiczność z językiem awangardy, a przy okazji przypomnieć, że eksperyment w sztuce często wyprzedza zmiany w szerszej kulturze.
23 listopada odbyła się tegoroczna edycja European Arthouse Cinema Day – międzynarodowego święta kin studyjnych. W wydarzeniu wzięło udział około 650 kin i ośrodków kultury w ponad 46 krajach, od europejskich stolic po miasta w Afryce i Azji. Tego dnia kina przygotowują specjalne pokazy filmów art-house’owych, retrospektywy, spotkania z twórcami, warsztaty i debaty o przyszłości kina niezależnego. W programach pojawiają się zarówno nagradzane festiwalowo tytuły, jak i lokalne produkcje, które w normalnych warunkach mają bardzo ograniczoną dystrybucję. Tegoroczna, jubileuszowa edycja podkreślała znaczenie kina jako przestrzeni dla demokracji – wiele wydarzeń łączyło temat wolności twórczej, pluralizmu głosów i roli kina w opowiadaniu historii społeczności marginalizowanych. Dla widzów to okazja, by jednego dnia „objechać” świat – zobaczyć animacje z Europy Środkowej, kino społeczne z Ameryki Łacińskiej czy dokumenty z Afryki – a dla samych kin: szansa na przypomnienie, że w epoce platform streamingowych przestrzeń wspólnego oglądania i rozmowy o filmie jest czymś więcej niż tylko „ekranem na ścianie”.
Indyjskie Lucknow kontynuuje świętowanie niedawno przyznanego tytułu Creative City of Gastronomy w sieci Miast Kreatywnych UNESCO. W mijającym tygodniu w Kalkucie odbyło się specjalne spotkanie poświęcone tej decyzji, z udziałem historyków, filmowców i szefów kuchni. Dyskutowano o tym, jak dziedzictwo kulinarne Awadhu – od biryani po finezyjne słodycze – stało się elementem tożsamości miasta i nośnikiem pamięci o jego historii. Jednocześnie w samym Lucknow startuje czterodniowy Koshala Literature Festival (27–30 listopada), którego tegoroczny temat wprost nawiązuje do tytułu Miasta Kreatywnego Gastronomii. Podczas festiwalu literatura splata się z kuchnią: obok paneli o poezji, mitologii czy pamięci zbiorowej pojawiają się kolacje-performanse, w czasie których opowieściom poetów towarzyszą specjalnie przygotowane dania. Organizatorzy traktują uznanie UNESCO nie tylko jako prestiżowy „znaczek”, ale także jako zobowiązanie do ochrony lokalnych tradycji – od receptur po zwyczaje gościnności – równolegle z otwartością na nowe formy ekspresji artystycznej.
Na portalu „The Art Newspaper” głośnym tematem stały się inicjatywy artystów i instytucji sztuki na rzecz społeczności dotkniętych przez huragan Melissa na Karaibach. Po przejściu żywiołu część regionu zmaga się z dewastacją infrastruktury, w tym miejsc związanych z kulturą – od lokalnych galerii po domy kultury i szkoły. Artyści organizują aukcje charytatywne, przekazują prace na sprzedaż, przygotowują wystawy benefitowe, a nawet specjalne edycje grafik, z których dochód przeznaczany jest na odbudowę. Biorą w tym udział zarówno twórcy z Karaibów, jak i uznane nazwiska z USA i Europy, co pozwala dotrzeć do kolekcjonerów z różnych rynków. Dla świata sztuki to test wiarygodności – od lat mówi się o odpowiedzialności społecznej instytucji i artystów, ale dopiero w sytuacjach kryzysowych widać, czy za hasłami idą realne środki finansowe i konkretne działania. Równocześnie te inicjatywy przypominają, że katastrofy klimatyczne zagrażają nie tylko domom i infrastrukturze, lecz także niematerialnemu dziedzictwu: tradycjom muzycznym, rzemieślniczym czy kulinarnym, ściśle związanym z konkretnymi miejscami i społecznościami.
Na poziomie polityki dziedzictwa mijający tydzień przyniósł kilka ważnych decyzji. Szwajcaria została wybrana do Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO na kadencję 2025–2029, co jest potwierdzeniem jej mocnej pozycji jako państwa angażującego się w ochronę zabytków i krajobrazów kulturowych. Komitet odpowiada m.in. za dopisywanie nowych pozycji do Listy Światowego Dziedzictwa oraz ocenę stanu zachowania już wpisanych obiektów, dlatego każda zmiana jego składu ma realne konsekwencje dla przyszłych decyzji. Równolegle ukazało się obszerne podsumowanie niedawnej 47. sesji Komitetu, podczas której wpisano 26 nowych obiektów kulturowych i przyrodniczych. Szczególny nacisk położono na Afrykę – dodano cztery nowe afrykańskie miejsca, kilka kolejnych zdjęto z Listy Dziedzictwa w Zagrożeniu, a UNESCO przypomniało, że kontynent ten wciąż jest niedoreprezentowany w globalnym kanonie dziedzictwa. Podkreślono też rosnące znaczenie „miejsc pamięci”, upamiętniających m.in. ofiary reżimu Czerwonych Khmerów, oraz stanowisk prehistorycznych, które pozwalają lepiej zrozumieć wspólną historię ludzkości. Te decyzje pokazują, że spór o dziedzictwo to nie tylko kwestia konserwacji murów, ale też tego, czyja historia i czyje traumy znajdują odzwierciedlenie w oficjalnym, globalnym „albumie pamięci”.
Kolejna ważna wiadomość dotyczy Pacyfiku: UNESCO oraz Fiji Museum ogłosiły zacieśnienie współpracy w zakresie ochrony i promocji dziedzictwa kulturowego Fidżi i regionu. Partnerstwo wpisuje się w krajowe strategie rozwoju i politykę kulturalną na lata 2025–2029 i obejmuje m.in. wsparcie merytoryczne dla muzeum, rozwijanie programów edukacyjnych, inwestycje w dokumentowanie tradycji ustnych oraz działania z udziałem lokalnych społeczności. Region Pacyfiku od lat mierzy się z podwójną presją – z jednej strony skutkami zmian klimatycznych, które zagrażają wielu wyspiarskim miejscom pamięci, z drugiej globalnym rynkiem turystycznym, który często upraszcza i komercjalizuje lokalne kultury. Wzmocnienie pozycji Fiji Museum jako centrum badań i edukacji ma pomóc w tym, by lokalne społeczności same definiowały, co i jak chcą zachować oraz pokazywać światu. W szerszej perspektywie to również przykład, jak instytucje globalne mogą wspierać kraje Globalnego Południa nie tylko finansowo, ale też wiedzą, szkoleniami i siecią kontaktów, które ułatwiają ochronę dziedzictwa w trudnych warunkach geopolitycznych i klimatycznych.
W Stanach Zjednoczonych głośno komentowane było ogłoszenie, że The Huntington Library, Art Museum, and Botanical Gardens nabyło rzadki obraz Winslowa Homera „The Sutler’s Tent” z 1863 roku. Dzieło powstało w czasie, gdy artysta towarzyszył wojskom Unii jako ilustrator „Harper’s Weekly” i dokumentował codzienne życie żołnierzy podczas wojny secesyjnej. Scena przedstawiająca dwóch żołnierzy przed prowizorycznym sklepem polowym łączy w sobie dokumentalną obserwację z typową dla Homera wrażliwością na gest, światło i napięcie między bohaterami. Zakup ma znaczenie nie tylko kolekcjonerskie – wzmacnia pozycję Huntingtona jako jednej z ważniejszych instytucji prezentujących sztukę amerykańską XIX wieku i otwiera drogę do nowych ekspozycji poświęconych temu okresowi. Muzeum zapowiada, że obraz zostanie włączony do narracji o pamięci wojny secesyjnej, a także o tym, jak ówczesne media i artyści wpływali na wyobrażenia Amerykanów o konflikcie. To również przykład, jak pojedyncze dzieło może stać się punktem wyjścia do dyskusji o propagandzie, doświadczeniu zwykłych żołnierzy i roli obrazów w budowaniu narodowej pamięci.
W Polsce końcówka listopada oznacza finał nowego festiwalu Łódź Art Now – Miesiąc Sztuki, który rozpoczął się w połowie października i potrwa do 30 listopada. To szeroko zakrojony projekt, w ramach którego odbywają się wystawy sztuki współczesnej i klasycznej, premiery teatralne, performanse, instalacje w przestrzeni miejskiej oraz wydarzenia edukacyjne. Organizatorzy podkreślają, że celem jest ponowne przemyślenie miasta jako przestrzeni kulturowej – nie tylko poprzez tradycyjne instytucje, takie jak muzea i teatry, ale też poprzez podwórka, kamienice, dawne hale pofabryczne czy wspólne przestrzenie osiedli. Dla Łodzi, od lat budującej wizerunek miasta kreatywnego, to okazja, by połączyć dziedzictwo przemysłowe z nowymi formami sztuki, a dla lokalnych twórców – by pokazać się obok gości z innych regionów Polski i zagranicy. Finałowe dni festiwalu to zwykle kumulacja wydarzeń: oprowadzania kuratorskie, debaty o roli kultury w transformacji miast post-przemysłowych oraz spotkania z artystami, którzy wykorzystują miejską tkankę jako materiał do swoich prac.
W Krakowie miniony tydzień upłynął pod znakiem intensywnych przygotowań do zimowego sezonu kulturalnego oraz akcji specjalnych, takich jak Dzień Otwarty Muzeów 23 listopada. Tego dnia wiele instytucji oferowało bezpłatny wstęp lub promocyjne bilety, a także specjalne programy: oprowadzania tematyczne, warsztaty rodzinne i pokazy konserwatorskie, pozwalające zajrzeć „za kulisy” pracy muzeów. Równolegle miasto promowało jarmarki świąteczne, koncerty adwentowe i festiwale muzyczne, budując narrację Krakowa jako miejsca, w którym zima sprzyja obcowaniu z kulturą, a nie tylko zakupom. Tego typu akcje mają wymiar zarówno wizerunkowy, jak i społeczny: pomagają przełamać barierę finansową, która często powstrzymuje mieszkańców i turystów przed wizytą w instytucjach kultury, oraz zachęcają do powrotu także po zakończeniu promocji. W szerszym kontekście wpisuje się to w trend „otwierania” muzeów – odchodzenia od wizerunku poważnych, niedostępnych świątyń sztuki w stronę miejsc dialogu, edukacji i odpoczynku w przestrzeni publicznej.
W Holandii listopad to bardzo gęsty kalendarz wydarzeń kulturalnych, a ich echo było wyraźnie słyszalne także w mijającym tygodniu. Kluczowym punktem jest co roku IDFA – International Documentary Film Festival Amsterdam, jeden z najważniejszych festiwali kina dokumentalnego na świecie, który przyciąga twórców, producentów, krytyków i widzów z kilkudziesięciu krajów. W tym czasie miasto żyje dyskusjami o tym, jak opowiadać o polityce, klimacie, migracji czy życiu codziennym bez fikcyjnego filtra. Do tego dochodzi Amsterdam Light Festival, w ramach którego artyści tworzą świetlne instalacje nad kanałami i na fasadach budynków, zamieniając wieczorny spacer w rodzaj galerii pod gołym niebem. Całości dopełniają wydarzenia takie jak Museum Night – noc, kiedy muzea otwarte są do późnych godzin, łącząc wystawy z koncertami, performansami i warsztatami. Razem składa się to na obraz miasta, które wykorzystuje ciemne, jesienne wieczory jako pretekst do intensywnego kontaktu ze sztuką, a nie do zamknięcia się w domu, i pokazuje, jak mądrze zaprogramowany sezon kulturalny może przeciwdziałać jesiennej stagnacji.
1) Recenzja otwarcia Huddersfield Contemporary Music Festival i opis programu tegorocznej edycji; https://www.theguardian.com/music/2025/nov/23/huddersfield-contemporary-music-festival-review-opening-concerts
2) Informacja o European Arthouse Cinema Day, liczbie uczestniczących kin i zasięgu geograficznym wydarzenia; https://www.filmneweurope.com/news/region/item/127484-successful-2025-edition-of-european-arthouse-cinema-day-on-23-november
3) Artykuły Times of India o Koshala Literature Festival w Lucknow oraz o wydarzeniu w Kalkucie poświęconym uznaniu Lucknow jako UNESCO Creative City of Gastronomy; https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/enjoy-art-cuisine-at-koshala-fest/articleshow/125573953.cms oraz https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/talk-session-in-kolkata-marks-lucknows-unesco-gastronomy-recognition/articleshow/125631674.cms
4) Materiał „Hurricane Melissa relief: artists and art organisations lead fundraising efforts for devastated Caribbean” oraz inne aktualne informacje o działaniach świata sztuki po huraganie; https://www.theartnewspaper.com/
5) Komunikat rządu Szwajcarii o wyborze do Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO na lata 2025–2029; https://www.news.admin.ch/en/newnsb/VCD82C42d_O7w-ZndLGln
6) Artykuł analityczny „Heritage and culture global focus” o 47. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa, nowych wpisach i nacisku na dziedzictwo Afryki; https://www.openaccessgovernment.org/heritage-and-culture-global-focus/197792/
7) Komunikat UNESCO o zacieśnieniu współpracy z Fiji Museum w zakresie ochrony pacyficznego dziedzictwa kulturowego; https://www.unesco.org/en/articles/unesco-and-fiji-museum-strengthen-cooperation-safeguard-pacific-cultural-heritage
8) Newsletter „Los Angeles Times” o nabyciu przez Huntington obrazu Winslowa Homera „The Sutler’s Tent” i jego znaczeniu dla kolekcji; https://www.latimes.com/entertainment-arts/newsletter/2025-11-21/essential-arts-winslow-homer-civil-war-canvas-the-huntington-exclusive-essential-arts-2025
9) Opis festiwalu Łódź Art Now – Miesiąc Sztuki oraz kalendarza jesiennych wydarzeń kulturalnych w Polsce; https://vacationpoland.pl/pl/blog/autumn_2025
10) Informacje o Dniu Otwartym Muzeów w Krakowie 23.11.2025 oraz innych wydarzeniach jesiennych w mieście; https://www.facebook.com/krakowcityguide/posts/christmas-markets-concerts-festivals-november-2025-in-krak%C3%B3w-is-full-of-exciting/1418984390227345/
11) Przegląd listopadowych wydarzeń kulturalnych w Holandii (IDFA, Museum Night, Amsterdam Light Festival i inne inicjatywy); https://www.outhere.guide/blog/november-2025-events-in-the-netherlands-or-film-art-festivals-and-more
Redakcja Reklama Kontakt Nasze portale i blogi
Wszelkie prawa zastrzeżone | Dział tematyczny Mindly.pl | Materiały w publikacjach | Zasady korzystania & Polityka prywatności
