Podsumowanie tygodnia wydarzeń kulturalnych (Polska i świat) – 6–12 grudnia 2025

Końcówka roku tradycyjnie robi się gęsta od wydarzeń kulturalnych: duże festiwale w Polsce domykają programy, instytucje ogłaszają plany na kolejne lata, a na świecie kultura miesza się z debatą o bezpieczeństwie, pieniądzach i pamięci. Ten tydzień przyniósł jednocześnie duże emocje na scenach teatralnych i w kinach, ale też „twarde” decyzje o wieloletnich inwestycjach, które wpłyną na to, jak będziemy obcować ze sztuką w przyszłości. Poniżej zebrałem 10 wydarzeń z Polski i ze świata – każde opisane szerzej, z kontekstem i znaczeniem dla odbiorców.

1) Boska Komedia w Krakowie – mocny środek festiwalu i rozmowa o kondycji teatru

W Krakowie trwa Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia (edycja 2025), który od lat działa jak papier lakmusowy dla polskiego teatru: pokazuje, co w danym sezonie rezonuje najmocniej, jakie tematy wracają, a jakie języki sceniczne próbują wypchnąć na margines wcześniejsze przyzwyczajenia widzów. W tym tygodniu widać było przede wszystkim „zagęszczenie” programu – publiczność przeskakuje między spektaklami, rozmowami i spotkaniami, a miasto działa jak jedna, wielka mapa wydarzeń. To ważne, bo w przypadku teatru liczy się nie tylko sam pokaz, ale też to, co dzieje się dookoła: dyskusje, spory o interpretacje i reakcje na to, jak artyści dotykają tematów społecznych.

Istotnym elementem Boskiej Komedii jest centrum festiwalowe w Bunkrze Sztuki, które organizatorzy opisują wprost jako „serce festiwalu”. Taka infrastruktura (miejsce informacji, spotkań i odpoczynku) nie jest ozdobnikiem – przy tak intensywnym tempie programu pozwala utrzymać festiwalowy rytm i sprawia, że rozmowy nie kończą się wraz z zejściem ze sceny. W tym tygodniu odbywały się również spotkania i debaty dotyczące ekosystemu teatru, w tym roli produkcji. To sygnał, że festiwal nie chce być jedynie przeglądem „najlepszych tytułów”, ale miejscem, które bierze odpowiedzialność za rozmowę o warunkach pracy i o tym, jak powstaje teatr w Polsce.

2) WATCH DOCS w Warszawie – dokument, prawa człowieka i widownia także online

W Warszawie trwa jubileuszowa, 25. edycja Międzynarodowego Festiwalu Filmowego WATCH DOCS. Prawa Człowieka w Filmie (5–14 grudnia 2025). To festiwal, który ma bardzo wyraźną tożsamość: łączy kino dokumentalne z tematami obywatelskimi, prawami człowieka i debatą o tym, jak opowiadać o przemocy, wykluczeniu czy kryzysach bez popadania w tanią sensację. W tym tygodniu szczególnie mocno było widać, że WATCH DOCS działa jak platforma rozmowy: film jest punktem wyjścia, ale najważniejsze pytania pojawiają się „po” – w rozmowach z twórcami, w sporach o język opisu i w zderzeniu różnych wrażliwości widowni.

Warto podkreślić, że tegoroczna edycja odbywa się nie tylko w kinach (m.in. Muranów, Kinoteka, KINOMUZEUM), ale ma też komponent online. To istotne, bo poszerza dostęp do programu i daje szansę obejrzenia filmów osobom spoza Warszawy lub tym, którzy nie mogą uczestniczyć stacjonarnie. Dla festiwalu o takiej tematyce forma dystrybucji jest częścią przekazu: skoro mówimy o prawach i dostępności, to sposób dotarcia do widza powinien być jak najmniej ekskluzywny. To też znak czasu – dokument w ostatnich latach stał się jednym z kluczowych narzędzi opowiadania świata, a festiwale coraz częściej myślą o swojej publiczności jako o wspólnocie szerszej niż miasto-gospodarz.

3) Festiwal Filmów Chińskich w Kinotece – przegląd, który buduje mosty zamiast uproszczeń

W Warszawie, w Kinotece, odbył się Festiwal Filmów Chińskich (w tym tygodniu domykał się jego program). Tego typu wydarzenia są ważne nie tylko jako „atrakcja filmowa”, ale jako narzędzie oswajania różnic kulturowych poprzez język sztuki. W europejskim obiegu medialnym Chiny często pojawiają się w kontekście geopolityki, gospodarki i napięć, a kino pozwala zobaczyć codzienność, wrażliwość i konflikty w skali człowieka. Przeglądy narodowe mają tę przewagę nad pojedynczą premierą, że pokazują pewną rozpiętość estetyk: od kina bardziej artystycznego po tytuły, które w kraju pochodzenia są po prostu filmami „dla ludzi”, a nie wyłącznie eksportowym produktem festiwalowym.

To ma znaczenie także dla polskiej publiczności. Festiwal staje się okazją do porównania: jak inne społeczeństwo opowiada o rodzinie, pracy, ambicji, wstydzie czy presji społecznej. Widz uczy się, że „egzotyka” jest często powierzchowna – a pod spodem są emocje i mechanizmy zaskakująco podobne. Dla instytucji takich jak Kinoteka to również budowanie roli miejsca, które nie tylko wyświetla filmy, ale porządkuje je w konteksty i tworzy wokół nich interpretacyjne ramy. W tygodniu pełnym głośnych premier i newsów kulturowych takie przeglądy działają jak spokojniejszy, ale bardzo potrzebny rytm.

4) Krakowski Festiwal Górski – stacjonarne święto gór w Krakowie (korekta faktów)

Krakowski Festiwal Górski 2025 odbył się w Krakowie w dniach 6–7 grudnia i miał charakter wydarzenia stacjonarnego. To ważna korekta, bo w przypadku festiwali górskich forma uczestnictwa jest częścią doświadczenia: spotkania z autorami, prelekcje, rozmowy w kuluarach i atmosfera „żywej” widowni są dla tego środowiska niemal równie istotne jak same filmy czy prezentacje. KFG od lat łączy kilka światów: sport, przygodę, kulturę opowieści i dokument. Dzięki temu przyciąga ludzi, którzy interesują się górami nie tylko jako dyscypliną, ale jako stylem życia i przestrzenią testowania granic – fizycznych, mentalnych i etycznych.

W tym tygodniu festiwal działał także jako punkt domknięcia sezonu dla wielu osób związanych z górami. Zimą mniej jest wypraw, ale więcej podsumowań: refleksji nad bezpieczeństwem, sposobem relacjonowania ryzyka, odpowiedzialnością wobec partnerów i odbiorców. Festiwale górskie w Polsce (a KFG szczególnie) są w tej układance potrzebne, bo potrafią opowiadać o przygodzie bez cukru i bez „instagramowej” łatwizny. Dają przestrzeń na rozmowę o cenie sukcesu, o presji bycia „twardszym” i o tym, gdzie kończy się pasja, a zaczyna ucieczka od codzienności.

5) Krakowskie szopki w Pałacu Krzysztofory – tradycja jako żywe rzemiosło

W Krakowie rozpoczęła się pokonkursowa wystawa szopek krakowskich w Pałacu Krzysztofory (od 8 grudnia 2025 do 1 marca 2026). To wydarzenie świetnie pokazuje, jak tradycja może funkcjonować jako „żywa” praktyka, a nie muzealny eksponat do obejrzenia raz w życiu. Szopkarstwo krakowskie jest wizualnie rozpoznawalne: bogate, wielopiętrowe konstrukcje, nawiązania do architektury miasta, przepych detalu. Ale równie ważny jest społeczny aspekt tej praktyki – przekazywanie umiejętności, rodzinne warsztaty, lokalna duma i rytuał corocznego spotkania wokół konkursu.

W tym tygodniu temat szopek wrócił szerzej także dlatego, że grudzień to moment, gdy wiele osób szuka „kultury domowej”: czegoś, co wprowadza sens i ciepło w czas intensywny logistycznie. Wystawa działa więc podwójnie. Z jednej strony to opowieść o rzemiośle i estetyce, z drugiej – o wspólnocie i pamięci. Takie wydarzenia są ważnym kontrapunktem dla kultury opartej o szybkie newsy: tu liczy się cierpliwość, ręka, detal i czas włożony w pracę. W świecie, w którym wiele rzeczy „robi się samo”, szopka przypomina, że rękodzieło jest wciąż formą opowiadania historii.

6) Złote Globy 2026 – nominacje jako termometr nastrojów w kinie

Na świecie głośno było o nominacjach do Złotych Globów 2026 ogłoszonych 8 grudnia. Tego typu listy są czasem traktowane jak plotkarska rozgrzewka przed większymi nagrodami, ale w praktyce działają jak termometr branży: pokazują, jakie tematy i estetyki przebijają się do mainstreamu, a jakie nadal zostają niszowe. W tym roku zwraca uwagę rozmieszczenie nominacji pomiędzy „dużymi” produkcjami a tytułami bardziej autorskimi. Dla widzów to często pierwszy moment, kiedy dowiadują się o filmach spoza najgłośniejszych premier, a dla dystrybutorów – sygnał, w co warto inwestować promocyjnie w najbliższych tygodniach.

Znaczenie nominacji wykracza poza czerwony dywan. To mechanizm, który realnie wpływa na dostępność filmów: wzrost liczby pokazów, powroty tytułów do kin, większa obecność w serwisach streamingowych, a czasem także nowe dyskusje o wrażliwości społecznej. W tygodniu pełnym „twardych” wiadomości politycznych i gospodarczych kultura przypomina, że wyobraźnia jest zasobem strategicznym. Nagrody filmowe, choć bywają krytykowane za marketingowy charakter, nadal potrafią wynieść na powierzchnię opowieści, które w innym przypadku przeszłyby niezauważone.

7) UNESCO i niematerialne dziedzictwo – Deepavali na liście, kultura jako wspólny język

10 grudnia UNESCO poinformowało o wpisaniu święta Deepavali na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości. To wydarzenie ma znaczenie większe niż symboliczne, bo przypomina, że kultura nie jest tylko „obiektem” (zabytkiem, budynkiem, muzeum), ale praktyką społeczną: rytuałem, świętem, sposobem bycia razem. Wpisy na listę UNESCO często uruchamiają realne procesy: większe zainteresowanie ochroną tradycji, programy edukacyjne, a czasem również spory o to, kto ma prawo mówić w imieniu danej praktyki i jak nie zamienić jej w czysty produkt turystyczny.

W tym tygodniu dyskusja o niematerialnym dziedzictwie wracała także w kontekście tego, jak kultura funkcjonuje w globalnym świecie: czy potrafimy opisywać tradycje bez egzotyzowania, jak chronić je bez „zamrażania”, i jak szanować różnorodność bez budowania hierarchii wartości. Deepavali jest dobrym przykładem, bo to święto żywe, masowe i współczesne, a jednocześnie głęboko zakorzenione w praktykach wspólnotowych. Wpis UNESCO może więc działać jak zaproszenie do lepszego rozumienia, a nie jak pieczątka „skansenu”.

8) Rijksmuseum planuje filię w Eindhoven – dostęp do kolekcji i odpowiedź na overtourism

W Holandii ogłoszono plany utworzenia filii amsterdamskiego Rijksmuseum w Eindhoven. To wiadomość, która dobrze pokazuje jeden z największych problemów muzealnictwa w XXI wieku: instytucje mają ogromne kolekcje, a publiczność widzi zwykle tylko niewielki ułamek zasobów. Z punktu widzenia widza filia to szansa na „nowy kontakt” z dziełami, które dotąd były w magazynach albo krążyły w wypożyczeniach. Z perspektywy kraju to także polityka kulturalna: rozproszenie dostępu i wzmocnienie regionów, które nie są oczywistym centrum turystycznym.

Ważny jest też kontekst przeciążenia Amsterdamu ruchem turystycznym. Przenoszenie części ciężaru do innych miast to nie tylko logistyka, ale też próba zmiany narracji: sztuka narodowa nie musi być „zamknięta” w jednym punkcie na mapie. Eindhoven – jako miasto silnie kojarzone z technologią i nowoczesnością – zyskuje dzięki temu dodatkową warstwę tożsamości. Dla muzeum to również sposób na budowanie przyszłej publiczności: nie tylko tej, która przylatuje na weekend, ale tej, która wraca wielokrotnie, bo ma instytucję blisko siebie.

9) Barbican w Londynie zapowiada roczne zamknięcie na remont – kultura kontra infrastruktura

Barbican Centre w Londynie ogłosiło, że w ramach wielkiego projektu odnowy czeka je roczna przerwa programowa (od końca czerwca 2028 do czerwca 2029). Tego typu wiadomości zawsze wywołują emocje, bo dotykają sedna problemu: kultura potrzebuje infrastruktury, a infrastruktura się starzeje. Brutalistyczne kompleksy, które przez lata były ikonami nowoczesności, dziś wymagają ogromnych nakładów na bezpieczeństwo, instalacje i standardy środowiskowe. W skrócie: nawet najlepszy program nie obroni się, jeśli budynek przestaje być funkcjonalny.

Zapowiedź zamknięcia Barbicanu jest ciekawa także z innego powodu: instytucja deklaruje, że w czasie remontu nie zniknie z życia miasta, tylko będzie działać „na zewnątrz”, we współpracy z partnerami i rezydentami. To strategia, która może stać się modelem dla innych centrów kultury planujących modernizacje. Jednocześnie pojawia się temat pracowników i ciągłości zespołów – bo remont to nie tylko beton i instalacje, ale też ryzyko utraty kompetencji, jeśli ludzie odejdą. Tydzień przyniósł więc ważną lekcję: kultura jest równie krucha jak systemy, które ją podtrzymują.

10) Paryż i wystawa królewskiej biżuterii – sztuka pod cieniem luki w bezpieczeństwie

W Paryżu otwarto dużą wystawę królewskiej biżuterii w czasie, gdy miasto wciąż żyje echem głośnego rabunku w Luwrze. Zderzenie „blasku ekspozycji” z opowieścią o zabezpieczeniach jest wizerunkowo trudne, ale jednocześnie bardzo znaczące: pokazuje, że instytucje kultury funkcjonują dziś w warunkach, w których prestiż nie gwarantuje bezpieczeństwa. Wystawy jubilerskie i kolekcje związane z monarchią mają szczególny status – są jednocześnie sztuką, historią i materialną wartością. Każdy incydent narusza więc nie tylko spokój muzeum, ale zaufanie publiczności.

To wydarzenie ma także wymiar symboliczny. Biżuteria królewska jest opowieścią o władzy, reprezentacji, pieniądzu i hierarchii, a więc o tematach, które dziś wracają w debatach społecznych. Wystawa nie jest neutralna: nawet jeśli intencją jest estetyczna przyjemność, widzowie czytają ją przez filtr współczesności. A gdy obok pojawia się temat zabezpieczeń i „pęknięć w systemie”, narracja robi się jeszcze mocniejsza. Ten tydzień przypomniał, że instytucje kultury nie działają w próżni – są elementem miejskiej infrastruktury, polityki i poczucia bezpieczeństwa obywateli.

Źródła

https://boskakomedia.pl/bilety – informacje o terminie festiwalu (4–14 grudnia 2025) i sprzedaży biletów oraz centrum festiwalowym.

https://boskakomedia.pl/aktualnosci/centrum-festiwalowe-tu-bije-serce-festiwalu – opis działania centrum festiwalowego w Bunkrze Sztuki (godziny, funkcja, lokalizacja).

https://watchdocs.pl/ – strona główna 25. MFF WATCH DOCS (termin 5–14 grudnia 2025, ogólne informacje o edycji).

https://www.watchdocs.pl/watch-docs/festiwal-2025/bilety-i-miejsca – informacje o kinach i komponencie online (platforma Mojeekino.pl) oraz terminach festiwalu.

https://kfg.krakow.pl/ – informacje organizatora Krakowskiego Festiwalu Górskiego 2025 (termin 6–7 grudnia 2025 i forma wydarzenia).

https://muzeumkrakowa.pl/wystawy/83-konkurs-szopek-krakowskich-oraz-wystawa-pokonkursowa – czas trwania wystawy pokonkursowej szopek (8 grudnia 2025 – 1 marca 2026) i miejsce.

https://www.reuters.com/lifestyle/one-battle-after-another-leads-golden-globe-nominations-with-nine-nods-2025-12-08/ – informacja Reuters o nominacjach do Złotych Globów ogłoszonych 8 grudnia 2025.

https://www.unesco.org/en/articles/deepavali-inscribed-unescos-representative-list-intangible-cultural-heritage-humanity – komunikat UNESCO o wpisaniu Deepavali na listę niematerialnego dziedzictwa (10 grudnia 2025).

https://apnews.com/article/56baf65291acd2ba80d0d08940534fbf – informacja AP o posiedzeniu UNESCO i przykładach wpisów (m.in. uznanie jodłowania w Szwajcarii).

https://apnews.com/article/56baf65291acd2ba80d0d08940534fbf – informacja AP o planach filii Rijksmuseum w Eindhoven (zakres i horyzont czasowy).

https://www.theguardian.com/culture/2025/dec/11/barbican-to-close-its-doors-for-a-year-for-multimillion-pound-renovation – informacja o rocznym zamknięciu Barbicanu na czas remontu i kontekście inwestycji.

https://www.france24.com/en/europe/20251210-paris-unveils-royal-jewel-exhibition-as-louvre-heist-casts-long-shadow – informacja o wystawie królewskiej biżuterii w Paryżu w cieniu doniesień o rabunku w Luwrze.